ARTYKUŁY
[roz]
Spis treści [pokaż]
Przedsłowie Ova Collyera
Gdy tylko zobaczyłem rezultaty pracy Richarda i spółki przy poprzednich częściach TiRT, od razu wiedziałem, że jest to grupa pasjonatów, mających ogromną wiedzę na temat piłki nożnej, społeczności FM-a i gry samej w sobie.
Od razu było wiadomo, że czeka nas ogrom pracy, aby stworzyć coś, co pomoże ludziom wyciągnąć z naszej gry jeszcze więcej. Wierzymy, że było to możliwe dzięki współpracy z całą społecznością SI.
Podjarani otaczającym nas entuzjazmem, wzięliśmy się do roboty.
Kreator taktyk i polecenia z ławki obecne w FM10 i FML są wynikiem wielu godzin pracy i tysięcy e-maili, które były początkowym zarysem zmian. Mamy nadzieję, że udało nam się ułożyć to wszystko w całość, która jest dla Was intuicyjna i przyniesie Wam wiele pozytywnych wrażeń z gry.
Mam również nadzieję, że nowy system będzie przyczyną nowych dyskusji dotyczących taktyki w FM10 i przyciągnie do dyskusji nowych ludzi – szczególnie tych, którzy wolą grać na „suwakowym” interfejsie.
Mając to wszystko na uwadze, z wielką przyjemnością przedstawiam Wam Teorie Taktyczne ’10 jako świetny punkt do rozpoczęcia dyskusji!
Ov Collyer, Sports Interactive
Przedsłowie Richarda Claydona
To ciekawe uczucie pisać przedmowę do Teorii Taktycznych niż być ich autorem, ale chyba muszę się do tego przyzwyczaić.
Jak pewnie niektórzy z Was wiedzą, TIRT 09 był trampoliną do rozwoju założeń taktycznych dotyczących FM i FML. Mój brak udziału w dyskusjach na forach był spowodowany ogromem pracy nad rozwojem Kreatora Taktyk do FM10. To bardzo ekscytujący i pełen wyzwań proces – przełożenie treści TIRT na stworzenie zaawansowanego narzędzia taktycznego. Wymiana poglądów na forum, która była podporą TIRT, została rozszerzona na wszystkie możliwe fronty – brali w niej udział moderatorzy, gracze FML, beta testerzy z Dream Team, pracownicy SI i wiele, wiele innych osób, których nie sposób wymienić. Cały czas byliśmy pełni entuzjazmu i zewsząd otrzymywaliśmy wyrazy wsparcia. Zanim przejdę dalej chciałbym z tego miejsca podziękować wszystkim, którzy mieli jakikolwiek wkład w nasze dzieło.
Tak jak przy każdym większym projekcie nie mogło obejść się bez ironii i problemów. Największą ironią było to, że każdy kolejny zamknięty etap tworzenia Kreatora pozostawiał niedosyt i nakręcał do kolejnych ulepszeń, powodując nieustanną walkę pomiędzy pomysłami i czasem. Satysfakcja ze stworzenia nowego Kreatora została zastąpiona przez chęć dalszego rozwoju, więc możecie być pewni, że nie spoczniemy na laurach. Mamy nadzieję, że kolejne Kreatory będą jeszcze bardziej zaawansowane, dopracowane i przede wszystkim przyniosą Wam jeszcze więcej radości z gry.
Pomimo tego, że TIRT staje się coraz bardziej naszym wspólnym dziełem, to jednak jest cały czas moje dziecko, które nakreśliło ramy mojej forumowej osobowości. Wymaga to ode mnie dystansu do reszty twórców. Jednak nie mogę być już dłużej interpretatorem własnego dzieła. Jest tu bowiem zbyt duży rozdźwięk pomiędzy procesem tworzenia, a procesem wdrażania tego, co już zostało stworzone.
Ponieważ uczestniczyłem w tym procesie od początku do końca, jego założenia są mi zbyt bliskie, bym mógł ocenić wszystko obiektywnie. Mam swoje „skrzywienia” dotyczące pewnych filozofii, ustawień czy poleceń, dlatego nie mogę stanąć ponad wszystkim. Na szczęście autorzy Teorii Taktycznych są w stanie podjąć się zadania i zapewnić interpretację wszystkich elementów Kreatora na odpowiednim poziomie, do czego mi w tym momencie daleko. Ich praca nauczyła mnie lepszej gry w FM-a i dała wskazówki do kolejnych usprawnień w kolejnych odsłonach Kreatora. To przyjemność polecić Wam lekturę tego tekstu traktującego o wszelkich zawiłościach taktycznych w nowym FM 2010. Cieszę się, że przyszłość Teorii Taktycznych leży w tak odpowiednich rękach.
Richard Claydon (wwfan)
Wstęp
Historia
Futbol to nie zawodnicy, a przynajmniej nie tylko zawodnicy; tu chodzi o utrzymanie szyku, stworzenie przestrzeni, inteligentne ustawienie graczy i ich poruszanie się po boisku. Serce, dusza, wysiłek, pożądanie, siła, moc, szybkość, pasja i umiejętności – wszystko to odgrywa swoją rolę. Ale poza tym wszystkim jest jeszcze wymiar teoretyczny.
Jonathan Wilson, Odwracanie piramidy, 2008
Pierwszy TIRT, który powstał do FM 2006, był odpowiedzią na nienajlepsze działanie silnika meczowego. Poprzez liczne eksperymenty i wiele poświęconego na pracę czasu, Richard Claydon stworzył podstawy trzech kolejnych części, które przyczyniały się do powstania nowego interfejsu taktycznego, z którego możemy korzystać w FML i FM10.
Ramy służą do stworzenia prostej i stabilnej taktyki, którą będzie można stosować w większości sytuacji meczowych. Teorie z kolei podpowiadają, kiedy mamy stosować dane plany taktyczne. Kiedy kontrować, kiedy bronić i przede wszystkim dlaczego. Przy nowym interfejsie taktycznym nie ma już potrzeby tworzenia 50-stronicowego poradnika do ram.
I będąc szczerym – tak właśnie powinno być.
Ale dalej potrzeba wyjaśniać systemy taktyczne. To nie jest magiczny poradnik, w którym znajdziecie magiczne zaklęcia. TT to wyjaśnienie podstaw „menadżerowania”, nauczenie właściwych reakcji i czytania gry.
TT10 to prawdziwy przełom w historii naszych poradników. Skupiamy się tu na pokazaniu właściwego myślenia, interpretacji boiskowych zdarzeń i wykorzystywaniu tego w grze.
Paradoksalnie, stworzyliśmy dłuższe dzieło niż poprzednio. Ale dzięki temu mogliśmy skupić się na głębi przekazywanych treści.
Docenimy każdego, kto się nie będzie z nami zgadzał. Piękno futbolu leży w jego subiektywności; pasja i stwierdzenie, że nie ma jedynego i słusznego sposobu gry, są tu jak najbardziej na miejscu. Z jednej strony Bolton grający w chłodny wtorkowy wieczór na utrzymanie bezbramkowego remisu. A z drugiej – Argentyna miażdżąca Serbię w ciepły, słoneczny dzień w Gelsenkirchen. Doceniamy również tych, którzy będą walczyć z silnikiem meczowym czy też tych, którzy wolą pozostać przy suwakach i stworzyć taktykę bazującą na „dziurach” w grze. I ci ostatni raczej nie mają tu czego szukać – TT jest przewodnikiem dla tych, którzy chcą cieszyć się grą i wczuć w rolę prawdziwego menadżera, a nie dla tych, dla których celem jest rozkodowanie gry.
Zróżnicowanie jest sensem życia. Musimy wyjaśnić tu jedną kwestię – ten poradnik został stworzony przez Anglika z okolic Londynu i wielu innych „Wyspiarzy”. Jednak swoją ciężką pracę wykonali ludzie z Niemiec, Szwecji, Australii, Bułgarii, USA i wielu innych zakątków świata. Czasami zbytnio „zangielszczamy”, ale zawsze staramy przedstawić sposoby gry z innych regionów.
Będziemy oczekiwać na wsparcie ze wszystkich stron świata. Taka już natura teoretycznego tekstu – rodzi kłótnie, niedomówienia i inne efekty uboczne. Jednak mamy nadzieję, że z roku na rok zbliżamy się do jak najwierniejszego odwzorowania „prawdziwego świata” piłki nożnej. Liczymy na to, że TT staną się „żywym” dokumentem, aktualizowanym na bieżąco, a nie raz na rok. Mamy nadzieję, że stanie się to jak najszybciej.
Gareth Millward i Richard Claydon, październik 2009
Filozofia
Możemy wyróżnić pięć ważnych elementów, na których opierają się TT.
Definicja formacji: formacja to podstawowa „rama”, która definiuje pozycję każdego zawodnika. Dla przykładu – w 4-4-2 mamy czterech obrońców, tyle samo pomocników i dwóch napastników. Podobnie w 4-1-3-2: czterech obrońców, jeden defensywny pomocnik, trzech bardziej ofensywnych i jeden napastnik.
Definicja taktyki: taktyka operuje na podłożu formacji. 4-4-2 grane u siebie będzie zupełnie inne od tego samego ustawienia podczas meczu na wyjeździe. Taktyka to styl w jakim odnosimy się do szyku formacji; 4-4-2 może być nazwą dla tysiąca różnych taktyk.
Taktyka w FM-ie: czyli tworzenie taktyki, zmiany ról, obowiązków, formacji czy też ręczne suwakowanie. Kiedy mówimy o założeniach taktycznych, to nie odnosimy się do żadnej konkretnej taktyki.
Zmiana taktyki: żaden zespół nie gra cały sezon w jeden i ten sam sposób. Zmiany są konieczne i są wynikiem sytuacji na boisku. Czasami są efektem decyzji menadżera, czasem inicjują je sami zawodnicy. Jednak w grze zawodnicy są uzależnieni od Waszych, menadżerskich decyzji. Zmiany to kluczowy element w TT – aby odnieść sukces, trzeba się nauczyć tego jak i kiedy je stosować w grze.
Sukcesy menadżerskie: są kombinacją czterech rzeczy: dobrej taktyki, zarządzania ludźmi, dobrej polityki transferowej i dostępności środków finansowych. Porażka w jednym z tych aspektów oznacza słabą grę. W niższych klasach rozgrywkowych można sobie wprawdzie pozwolić na pewne niedociągnięcia, ale im wyżej tym powinno być ich mniej, wręcz zero. Podejrzewamy, że jesteście w stanie znaleźć dobrych graczy, adekwatnie do poziomu rozgrywek, więc nie będziemy tego omawiać. Wystarczy nadmienić, że jeśli masz odpowiednich zawodników to TT będzie drogą do sukcesu. Jeśli jednak cierpisz na niedobór wartościowych grajków, to dasz radę przetrwać, ale będzie Cię to kosztowało dużo wysiłku. Nie możemy obiecać cudów, jedynie dobre „projekty” taktyczne.
Aby otrzymać pomoc w pozataktycznych aspektach gry, zapraszamy na forum FM-B i SI Games.
Zakres
Odmiennie do lat ubiegłych, TT10 nie obejmują „ram suwakowych” i nie próbują wyjaśniać „klasycznego” systemu taktycznego. Teraz to FM10 tworzy dla nas ramy, a nie my do niego. Wierzymy, że jest to ważne, aby nauczyć Was korzystania z nowego systemu i prawdziwej terminologii piłkarskiej. Ramy, jednakowoż, będą uwzględnione w Biblii Taktycznej i Ramach Taktycznych 10. Dlatego TT10 skupiają się na:
Stylu menadżerskim: rozróżnienie tych stylów wymaga rozróżnienia filozofii menadżerowania. Poza nimi mamy jeszcze kilka innych, równie ważnych czynników kształtujących styl: kulturę piłkarską, klimat, poziom zawodników, poziom rozgrywek, rangę wyników oraz osobiste upodobania. Będziemy starać się Wam pomóc w każdym z tych aspektów gry.
Strategii meczowej: wybór odpowiedniej strategii w odpowiednim momencie meczu jest kluczowym elementem sukcesu. Jest to prawdopodobnie najważniejsze narzędzie w nowym systemie.
Teorii formacji: 4-4-2, 4-5-1 czy 3-5-2 to nic nieznaczące terminy, jeśli nie poprzemy ich zapleczem teoretycznym. Pokażemy Wam jak formacje są zbudowane, jak się zmieniają oraz jakie są ich wady i zalety.
Teorii ról: role zawodników są ważne w nadawaniu szyku i struktury naszej drużynie. To one różnicują taktyki budowane na tej samej formacji. Przedstawimy tu w jaki sposób wyciągnąć z nich jak najwięcej dobrego dla Waszych taktyk.
Teorii pozycji: TT10 wyjaśniają jakie role są ważne dla konkretnych pozycji. W połączeniu z zadaniami to podstawy do zbudowania własnego stylu gry.
Wyborze rozmiaru boiska: wydaje się to być błahe i oczywiste, ale wybór „domowego” boiska i dostosowanie się do boiska przeciwnika, to kluczowe składowe sukcesu.
Poleceniach z ławki: to najbardziej rewolucyjny element nowego systemu taktycznego; odpowiednie ich używanie będzie kluczem do sukcesu. W TT10 wyjaśnimy jak dzięki nim załatać dziury we własnej taktyce i jak wykorzystać te powstające u rywala.
Instrukcjach dotyczących rywala: skuteczne narzędzie, gdy rywal gra formacją inną niż Twoja. Postaramy się wyjaśnić, jak je używać i co wynika z ich stosowania.
Czytaniu gry: naszym celem jest nauczenie Was, jak odczytywać to, co dzieje się na boisku; dzięki temu będziecie mogli lepiej wykorzystywać polecenia z ławki i instrukcje, co z kolei pozwoli na odniesienie wymarzonego sukcesu.
FML: TT10 jest przede wszystkim poradnikiem do FM10. Jednak również menadżerowie grający w FML znajdą tu wartościowe wskazówki – oczywiście trzeba pamiętać, że są one w pierwszym rzędzie dedykowane do „walki” ze sztuczną inteligencją.
Ograniczenia
Istnieje również pewna pula aspektów, które nie są ujęte w FM10 a w pewien sposób są związane z funkcjonowaniem taktyki. Są to:
Reputacja: menadżerowie z niską reputacją będą mieli problem w zachęceniu do gry u siebie dobrych zawodników, a ci którymi już dysponujesz będą się musieli do Ciebie przekonać, zanim zaczną Cię słuchać.
Zgranie składu: zbyt dużo nowych graczy sprowadzonych w krótkim czasie spowoduje zachwianie harmonii w drużynie. Pojedynczy gracze z różnych zakątków świata mogą też mieć problemy z aklimatyzacją. Granie tym samym składem pomoże Ci zgrać zawodników. Warto też pamiętać, aby nie wymagać zbyt dużo od nowych graczy. Daj im czas, a odpłacą Ci skuteczną grą.
Media i rozmowy z zawodnikami: jeśli coś „chlapniesz” to może się odbić na zaufaniu fanów, postawie zawodników czy nawet wyniku meczu. Naucz się rozmów z zawodnikami i trzymaj język na wodzy podczas konferencji prasowych.
Polityka transferowo-finansowa: skup się na odpowiednich i rozsądnych celach – dzięki temu utrzymasz budżet w określonych granicach i nie będziesz musiał organizować niespodziewanych i niepotrzebnych wyprzedaży.
Programy treningowe: planuj reżimy treningowe w rozsądny sposób. Ucz zawodników odpowiednich zagrań, gry na nowych pozycjach a będziesz miał zgrany i sprawny zespół.
Stałe fragmenty: myśl, myśl i jeszcze raz myśl, dzięki temu poradzisz sobie bez problemów. Nie możemy podpowiadać Wam we wszystkim. Jednak w biblii taktycznej znajdziecie więcej informacji dotyczących tego aspektu gry.
Linki
Będziemy aktualizować TT jak tylko otrzymamy odpowiednią ilość informacji zwrotnych - stworzymy coś na kształt łatek (tak, wiemy, że nie są lubiane). Najnowszą wersję TT znajdziecie zawsze na FM-Britain.co.uk. Możecie się też zapisać na naszego newslettera.
Poradniki planowane do FM10
Prowadzenie wojny psychologiczno-komunikacynej: wraca „The next Diaby”, więc i wraca ten poradnik. Był to poradnik do FM08, który zostanie zaktualizowany tak, aby był użyteczny dla Was, grających w FM10 – planowane wydanie w 2010 roku.
Ramy Taktyczne 10: uzupełnienie Teorii. Zawrzemy tam kolejne rady dotyczące nowego systemu taktycznego. Będziemy je publikować po kawałku w Biblii taktycznej, a potem zbierzemy w całość
Biblia Taktyczna: odświeżymy też to, co nie było poruszane od FM 2008. Co pewien czas będą się ukazywać artykuły na naszym forum i stronie FM-B.
Każdego, kto jest zainteresowany dołączeniem do Tactical Think Tank, zapraszamy do kontaktu poprzez thinktank@fm-britain.co.uk.
Inne źródła
The Sports Interactive Forums (SIG)
[/roz][roz]
Spis treści [pokaż]
Jak stworzyć taktykę?
Wprowadzenie do nowego kreatora
Nowym elementem Football Managera 2010 jest Kreator Taktyk. Nie zrezygnowaliśmy z dobrze znanych suwaków, tylko wprowadziliśmy prostszy i bardziej intuicyjny system oparty na prawdziwej terminologii piłkarskiej.
Kreator ma prosty, łatwy w obsłudze interfejs, ale wszystkie instrukcje są oparte na suwakach. Za każdym razem, gdy coś zmieniasz w Kreatorze, suwaki przesuwają się w sposób niewidoczny, zgodnie z Twoimi instrukcjami. To jest to, co czyni Kreator bardzo użytecznym narzędziem – dwa kliknięcia zastępują przesuwanie czasami i kilku suwaków.
Na początku rozdziału krótko przedstawimy elementy nowego kreatora i to, w jaki sposób z nich korzystać. W dalszej części opiszemy wszystko bardziej dokładnie.
Wybór formacji
Na początku każdej taktyki musimy wybrać pozycje dla naszych zawodników. Z reguły formacja opisywana jest w systemie „obrońcy-pomocnicy-napastnicy”. Dla przykładu, ustawienie 4-4-2 składa się z czterech obrońców, 4 pomocników i dwóch napastników. Niektóre mogę być trochę bardziej skomplikowane, ale zawsze dzielą zawodników na grupy.
4-2-3-1 to nic innego jak czterech obrońców, dwóch defensywnych i trzech bardziej ofensywnych pomocników i jeden napastnik. Są to podstawy języka futbolu, które zna każdy, a które trzeba zrozumieć. Późniejsza część poradnika pokaże Wam, że te podstawowe terminy są mocno ograniczone.
Wybór formacji wydaje się być prosty, ale warto się zastanowić nad tym, jakie są silne strony naszego zespołu. Na przykład, jeśli masz tylko jednego dobrego środkowego pomocnika, to czy warto ustawiać formację z trzema takimi graczami? Trzeba wtedy zmienić swój zamysł taktyczny lub dokonać odpowiednich ruchów na rynku transferowym...
W Kreatorze są zawarte wszystkie najbardziej popularne formacje. Jeśli chcesz ustawić swój zespół nieco inaczej, to bez problemu możesz rozstawić zawodników wedle własnego upodobania.
Filozofia
Filozofia jest kluczowym elementem tworzenia taktyki. Decyduje o tym, jak zespół broni i atakuje oraz ma wpływ na sposób, w jaki gracze zachowują się względem siebie. Może to być trudne do zrozumienia na pierwszy rzut oka, ale wszystko można ogarnąć, jeśli tylko spojrzy się na dostępne opcje i poeksperymentuje się z nimi podczas gry.
W poprzednich wersjach Football Managera, zespoły były ustawiane tylko za pomocą suwaków, które dalej są w grze, ale działają gdzieś w tle. Jeden z nich, mentalność, decydował o tym, jak gracze mają zachowywać się w ofensywie. W wielu przypadkach menadżerowie decydowali się na budowanie zespołu na indywidualnościach, ale istniało ryzyko tego, że gracze będą rozstawieni zbyt „rzadko” i nie będą w stanie się komunikować między sobą. Dlatego z drugiej strony popularne było przypisywanie większości zawodników tego samego nastawienia.
W Kreatorze Taktyk filozofia decyduje o tym, jak duże są dziury między graczami, jak ściśle są oni przypisani do pozycji, itd. Sztywne filozofie narzucają zawodnikom trzymanie się swoich ról i pozycji. Płynne zaś pozwalają obrońcom włączać się do ataku i zachęcają graczy ofensywnych do wracania się za piłką.
Mówiąc krótko, sztywne filozofie sprawdzają się przy słabych psychicznie zawodnikach, natomiast gracze o świetnej kreatywności, ustawianiu się i podejmowaniu decyzji, mogą z powodzeniem grać w bardziej „luźnych” ustawieniach.
Styl gry
Formacja i filozofia tyczą się tylko taktyki. To co naprawdę odróżnia jeden zespół od innego, to styl w jakim gra.
Kreator pozwala na następujące modyfikacje stylu gry drużyny. Każda z nich ma wpływ na indywidualne i zespołowe instrukcje taktyczne.
- Podania
- Swoboda taktyczna
- Pressing
- Odbiór
- Krycie
- Dośrodkowania
- Swoboda pozycyjna
Te opcje mają trzy możliwości ustawienia, które można ogólnie określić „krócej/mniej/niżej”, „domyślnie”, „dłużej/więcej/wyżej”. Eksperymentuj, aby sprawdzić które ustawienia najlepiej pasują do Twojej myśli taktycznej. Jednak miej na uwadze to, że różne strategie, polecenia z ławki, role i obowiązki mogą zmieniać te ustawienia. Dla przykładu, bardziej ofensywna strategia automatycznie zwiększy swobodę taktyczną. Bądź świadom tego, jak instrukcje wpływają na siebie, aby móc ocenić, które w największym stopniu zmieniają Twój styl gry.
Role
Role są zależne od pozycji. Na przykład nie możesz grać z napastnikiem w roli bocznego obrońcy. Jednak z drugiej strony, na pozycji środkowego pomocnika może grać wielu kopaczy z różnymi rolami. Role pozwalają Ci kontrolować to, co ma robić na boisku dany zawodnik i jak może to kształtować grę całości zespołu.
Boczni obrońcy są świetnym tego przykładem. Na tej pozycji można ustawić gracza, który będzie miał zadania przede wszystkim defensywne, ale w razie potrzeby będzie wspomagał skrzydłowego. Z drugiej strony możesz też na tej pozycji użyć gracza nastawionego ofensywnie, który czasami będzie nawet zastępował skrzydłowego. Dwóch graczy, ta sama pozycja, dwie różne role.
W Kreatorze mamy wiele roli, które możesz przypisać do różnych zawodników na boisku. Trener AC Milan ustawiał Pirlo na pozycji defensywnego pomocnika w roli cofniętego rozrywającego. Ty możesz powierzyć mu rolę typowego defensywnego pomocnika, który miałby się skupiać na wspomaganiu linii obrony i odbieraniu piłki. Ponieważ Pirlo jest raczej graczem raczej filigranowym, lepiej gra mu się z piłką przy nodze, niż w roli twardego stopera. Natomiast w przypadku Gennaro Gattuso można powiedzieć o odwrotności tej sytuacji.
I znowu, eksperymentowanie z rolami pozwoli Ci odkryć, który zawodnik czuje się najlepiej w danej roli. Gra pomoże Ci w tym wyborze, podświetlając kluczowe atrybuty dla każdej pozycji. Część poradnika poświęcona rolom dostarczy ci kolejnych, niezbędnych wskazówek i wskaże graczy odpowiednich do danej roli.
Wybór ról jest równie ważny jak wybór filozofii gry, gdyż określi Twój styl jako menadżera i zaprowadzi równowagę w drużynie. Określenie ról będzie miało ogromny wpływ na to, czy Twoje zamysły taktyczne będą łączyć się w całość, czy też w ogóle nie będą współgrać. Jak często zastanawialiśmy się nad tym, czy Lampard i Gerrard mogą grać razem. Role są odpowiedzią na tę zagadkę.
To jest właśnie sedno tworzenia taktyki, które będzie decydowało o Twoim sukcesie jako menadżera. Jeśli nie jesteś za ruszeniem tą drogą, polegaj na domyślnych wyborach Kreatora, dopóki nie nabierzesz doświadczenia i zaufania do swoich zawiłych decyzji.
Obowiązki
Będą decydować o tym, czy zawodnik będzie atakował, bronił czy też wspierał równomiernie formację ataku i obrony. Opierając się na strategii, gra automatycznie dobierze odpowiednią liczbę graczy atakujących, broniących i wspierających. Naturalnie w ofensywnej strategii będzie więcej atakujących.
Znalezienie właściwego balansu jest kluczowe dla odniesienia sukcesu. Obowiązki są też bardzo ważnym elementem dodającym elastyczności Twojemu zespołowi.
Jednym z najpopularniejszych błędów w zrozumieniu tego tematu jest przekonanie, że wszyscy obrońcy muszą bronić, atakujący atakować, a pomocnicy wspierać. To nie o to w tym chodzi. Oczywiście możesz próbować tak grać, ale wtedy zespół będzie funkcjonował jako trzy oddzielne jednostki, mające sporo kłopotów w komunikacji i współpracy między sobą.
Mieszanie obowiązków oznacza to, że zespół będzie grał „równo” na całym boisku, przemieszczał piłkę między wszystkimi formacjami, i co najważniejsze, będzie potrafił jednocześnie bronić się i atakować. Dla przykładu, samotni napastnicy będą mieli przypisane wsparcie (zamiast ataku, którego mógłbyś się spodziewać), gdyż w innym przypadku zostaną odizolowani od reszty drużyny. Cofając się trochę, będzie mógł wspierać pomocników i ciągle pozostawać zagrożeniem dla defensywy rywala.
Podobne przykłady można mnożyć w nieskończoność – pomocnik nastawiony na obronę będzie wspierał formację defensywną, a ofensywnie usposobieni boczni obrońcy mogą dać przewagę w ataku. Ustawienie wspierających zawodników w różnych sektorach boiska zapewni lepszą ochronę czy też wsparcie dla zawodników w ataku – będą mieli dodatkowego gracza, do którego będą mogli podać piłkę.
Obowiązki mogą być zależne od strategii na dany mecz (o tym później). Znalezienie odpowiedniej „mieszanki” jest bardzo ważne. Dokonane przez Ciebie wybory strategii mogą niwelować działanie ustawionych obowiązków. Jeśli Ci to nie pasuje, zawsze możesz cofnąć wybór i powrócić do pierwotnej wersji. Niektórzy gracze mogę mieć ustawione obowiązki na „automatycznie”, czyli ich sposób gry będzie zależny od sposobu gry całej drużyny.
Nawet jeśli zaawansowane instrukcje (te suwakowe) dane zawodnikiem wyglądają na nietrafione w porównaniu ze sposobem gry z poprzednich wersji gry, to najlepszym wyjściem jest danie „szansy” tym ustawieniom, zanim uznasz, że nie nadają się do niczego. Role i obowiązki zostały specjalnie dopasowane do silnika meczowego i mogą zdziałać więcej niż Ci się wydaje na pierwszy rzut oka.
Strategia
Na koniec zostawiliśmy to, co chyba najważniejsze – strategię. Określa ona wygląd i kształt całej drużyny.
Czasami chcesz zaatakować z pełnym impetem i zdobyć bramkę. W innym momencie chcesz za wszelką cenę utrzymać piłkę z dala od swojej bramki. To podstawowe decyzje taktyczne, ale zarazem najtrudniejsze. Naciskać by zdobyć drugą bramkę, ryzykując remisem lub murować bramkę, modląc się aby przeciwnik nie złamał Twojej obrony? A może coś pomiędzy?
W Kreatorze mamy siedem strategii do wyboru, z których każda będzie miała wpływ na poczynania Twojej drużyny – na sposób ataku, przydzielone role, szerokość gry, tempo, linię defensywy czy swobodę taktyczną. Mówiąc ogólnie, im bardziej defensywna gra, tym grasz głębiej, wężej, wolniej i mniej wyrafinowanie. Jednak to tylko ogólna zasada, którą można modyfikować używając innych instrukcji czy też poleceń z linii bocznej.
Strategie można podzielić na trzy ogólne kategorie. Najpierw mamy „standardowe”: defensywa, standard i ofensywa. Są proste i niezbyt wyszukane – grajcie uważniej w obronie, przyciśnijcie ich trochę albo „róbcie coś pomiędzy”.
Potem możemy wyróżnić strategie „na przełamanie”: kontratak i kontrolę. Kontratak to nic innego jak delikatne cofnięcie się i czekanie na błąd rywala w ataku. Przydaje się wtedy, gdy przeciwnik zaczyna „przykręcać śrubę”. Kontrola polega na ataku opartym na posiadaniu piłki i „wciąganiu” zawodników rywala na swoją połowę. Przydatna, gdy przeciwnik zaczyna murować dostęp do własnej bramki. Zmuszając go do opuszczania pozycji, przygotowujesz sobie wolne pole do ataku.
I w końcu mamy strategie ekstremalne, czyli przewagę liczebną i powstrzymywanie. Przewaga liczebna to całkowite odrzucenie myśli o grze obronnej i rzucenie do ataku wszystkich sił. Powstrzymywanie to oczywiście jej przeciwieństwo – zabezpieczenie bramki to cel numer jeden.
Wybór właściwej strategii w odpowiednim czasie może przechylić szalę zwycięstwa na Twoją korzyść. Zależny jest od umiejętności obu zespołów, wyniku i czasu pozostałego czasu do końcowego gwizdka. Powrócimy do tego zagadnienia później, gdyż może ono kluczowym elementem w najważniejszych meczach w sezonie
Formacje
Jak budowane są formacje
Każdy zespół gra z zawodnikami ustawionymi w pewien podstawowy sposób. Jedni grają z tyłu jako obrońcy, drudzy w środku jako pomocnicy, a inni z przodu jako napastnicy.
Formacja jest podzielona na rzędy czy też podgrupy. Idąc po kolei: libero, obrońcy, defensywni pomocnicy/boczni wysunięci obrońcy, pomocnicy, ofensywni pomocnicy i napastnicy.
W związku z tym, 4-4-2 składa się z czterech obrońców, czterech pomocników i dwóch napastników.
Schemat pokazuje wszystkie możliwe pozycje, na których możesz ustawić swoich zawodników. Odrzuciliśmy tylko opcję ustawienie libero na bokach obrony – uznaliśmy to za coś kompletnie bezsensownego. Poza tym, kto gra więcej niż z jednym libero?
Wybór ustawienia. Mówiąc ogólnie, najlepsza formacja to taka, która pozwala ustawić Ci Twoich najlepszych zawodników na pozycjach, na których stanowią największe zagrożenie. Jednak trzeba pamiętać, że zespół musi mieć odpowiednią ilość zawodników we wszystkich formacjach – i w obronie, i w pomocy, która zapewnia płynne przejście z obrony do ofensywy, i właśnie w rzeczonym ataku. W przeciwnym razie, Real Madryt mógłby grać w ustawieniu
2-3-5! Najlepsze formacje zbudowane są na balansie pozycji i obowiązków, który umożliwia zarówno zespołowi jak i „indywidualnościom” grę na najwyższym poziomie.
Zadanie zadań. Zadania modyfikują zachowanie zawodnika na danej pozycji w danym ustawieniu. Defensywni gracze będą grali głębiej, dbając o porządek w szeregach obronnych i skupiając się na rozbijaniu ataków rywala. Zawodnicy wspierający będą grali bliżej środka pola. Ich zadaniem będzie wspieranie ataku poprzez podania i krosy. Gracze atakujący mają grać jak najbliżej bramki rywala, asystować i strzelać bramki.
Rola ról. Różni gracze z różnymi instrukcjami będą grali zupełnie inaczej na tej samej pozycji. Dla przykładu – prawy obrońca. Może grać jako boczny obrońca, czyli zawodnik typowo defensywny. Z drugiej strony może pełnić rolę bocznego wysuniętego obrońcy, który będzie bardziej skłonny do dryblowania i rajdów po skrzydle. Dlatego, mówiąc o formacji, używamy terminologii „pozycyjnej”, a kiedy mówimy o strategii, będziemy stosować terminy „ról i zadań” (defensywny wstrzymujący pomocnik, lis pola karnego, itd.
Jeśli zdecydujesz się na stworzenie nowej taktyki czy też jej modyfikację na bazie obecnej formacji, wybór ról i zadań stanie się najważniejszym krokiem sprawiającym, że taktyka zadziała tak jak powinna. Jeśli brak Ci doświadczenia w tym aspekcie, to zostań przy domyślnych ustawieniach Kreatora, które potem oczywiście możesz zmienić, zależnie od swoich potrzeb, wyników i stylu.
Elastyczność bez strzałek. Rezultatem stosowania ról i zadań jest to, że ustawienie zespółu jest czymś więcej niż tylko suchym schematem. W tej wersji gry nie uświadczycie już strzałek – warto mieć to na uwadze w trakcie rozgrywki.
Dla przykładu, „efekt” skośniej strzałki danej skrzydłowemu, można osiągnąć przypisując mu rolę schodzącego napastnika i ustawiając opcję „atak”. A strzałkę do tyłu dla defensywnego pomocnika zastąpić poleceniem „obrona”. Opis roli wskazuje na to, czy zawodnik będzie schodził do boku czy raczej do środka ( strzałki w bok i na ukos), a połączenie ról i zadań będzie informowało o tym, czy gracz będzie parł do przodu lub wracał się za akcją (strzałki do przodu i do tyłu).
I w końcu, Kreator pozwoli na osiągnięcie efektów, które dla wielu były stracone po FM08.
Popularne formacje
W Europie Północnej trzy ustawienia zyskały największą popularność (od lat 70.). Są to 4-4-2, 4-5-1 i 4-3-3. Nie oznacza to, że inne ustawienia nie są używane, ale te trzy są najczęściej spotykane. Inne formacje są opisane w dodatku. Jest to dzieło nie tylko wielu twórców TiRTu, ale również fanów gry, udzielających się na forach SI Games i FM-Britain.
4-4-2: kiedyś standard dla angielskich zespołów, teraz ustępuje miejsca 4-5-1, szczególnie w Premiership, jednak dalej jest popularna w niższych klasach rozgrywkowych. Czterech pomocników rządzi środkiem pola, a czwórka defensorów jest w stanie poradzić sobie z każdą sytuacją. Także dwóch napastników ma większe pole do manewru niż to ma miejsce w 4-5-1.
„Płaskie” 4-4-2 można dowolnie modyfikować, zgodnie z preferencjami czy potrzebami w danych spotkaniach. Można ustawić defensywnego pomocnika, cofnąć napastnika na pozycję OPŚa i powierzyć rozgrywanie piłki, bocznych pomocników ustawić jako wysuniętych skrzydłowych. Nie wspominając już o dwóch DPŚ-ach i dwóch PŚ-ach, diamencie, czy „wąskim” diamencie (DPŚ, dwóch PŚ i jeden OPŚ). W tej formacji jest wiele możliwych konfiguracji, które mogą znacząco wpływać na styl gry drużyny.
4-4-2 jest balansem między obroną i atakiem i bardzo łatwo jest skompletować zawodników pod nią, odkąd wszystkie pozycje są postrzegane tak samo w różnych zakątkach świata.
4-4-2 opiera się w głównej mierze na partnerstwie – między dwoma środkowymi obrońcami, skrzydłowym i bocznym obrońcą, między dwoma środkowymi pomocnikami czy tez dwoma napastnikami.
Z reguły dwóch środkowych obrońców zajmuje się napastnikami rywala. Jeden może być większy i silniejszy, a drugi lepszy w kryciu i pilnowaniu szybszego napastnika. Obaj jednak muszą być świadomi tego, że grają jako element całego zespołu. Dobra współpraca, krycie i przewidywanie są wskazane w przypadku grania typową, defensywną czwórką.
Boczni obrońcy i skrzydłowi muszą się wzajemnie uzupełniać w bocznych sektorach boiska, zarówno w ataku jak i w obronie. Niektórzy menadżerowie ustawiają bocznych obrońców tak, aby obiegali skrzydłowych. Inni wolą trzymać ich bardziej z tyłu, licząc na ich dobre podanie i wspieranie skrzydłowych w trudnych momentach. Niezależnie od wybranej opcji, trzeba zawsze zwracać uwagę na grę szeroko ustawionych zawodników rywala. Standardowo skrzydłowi muszą być nieźle przygotowani siłowo i dysponować dobrym dryblingiem i szybkością; boczni obrońcy powinni zaś cechować się siłą, dobrym odbiorem i ustawianiem się; boczni pomocnicy mają mieć dobre podania i dośrodkowania oraz wykazywać się kreatywnością.
Środkowi pomocnicy to jak zwykle połączenie obrony z atakiem. W poprzednich wersach poradnika określiliśmy ich jako PŚo (ofensywny PŚ) i PŚd (defensywny PŚ). Zazwyczaj jeden z pomocników gra trochę głębiej, możliwe że z zadaniem „obrona”, a drugi jako gracz atakujący bądź wspierający. Minęły czasy, gdy obaj PŚ biegali od pola karnego do pola karnego pomagając i w obronie, i w ataku. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby odkurzyć dawne idee taktyczne. W Anglii nawet dość mocno preferuje się aby w zespole był i ofensywny, i defensywny pomocnik. Balans pomiędzy tą dwójką może pomóc w stabilizacji gry całego zespołu.
I w końcu, związek pomiędzy dwoma napastnikami. Jeden może grać trochę z tyłu, jako łącznik z pomocą; drugi zaś może operować na szpicy, skupiając się na zdobywaniu bramek. Z poprzednich wersji możesz pamiętać określenia NŚd czy NŚo. Można je ogólnie opisać jako duety: „duży/szybki” lub „podający/strzelający”.
Pierwsza para to odgrywający, silny i dobrze grający głową, który będzie starał się zgrywać piłkę do drugiego napastnika, mającego za zadanie zdobywać bramki. Jako przykład można tu wspomnieć duet Owen-Heskey, z początku dekady.
W przypadku połączenia „podający/strzelający”, jeden z zawodników będzie dostawał podania między obroną a pomocą rywala i, starając się wykorzystać swoją kreatywność i dobre podania, będzie dogrywał piłkę do drugiego napastnika. Ten duet do efektywnego działania wymaga od zawodników lepszego wyszkolenia technicznego. Henry i Bergkamp to dobry przykład takiej wspołpracy, chociaż lepszym może być para Lineker-Beardsley ze wczesnych lat 90.
4-5-1: bardziej „europejskie” ustawienie, również bardzo wszechstronne. Na diagramie pokazane w najbardziej popularnej ostatnimi czasy opcji, czyli 4-2-3-1.
4-2-3-1 to system używany przez Francję i Holandię podczas Euro 2000, także przez hiszpańskie zespoły w Lidze Mistrzów oraz przez Liverpool w Premiership. W tym ustawieniu możemy wyróżnić typową czwórkę w obronie, dwóch defensywnych pomocników i trzech ofensywnie nastawionych pomocników wspierających osamotnionego napastnika. Dwaj ofensywni pomocnicy mogą grać jako skrzydłowi bądź schodzący napastnicy, a jeden z reguły gra zawsze na środku.
4-2-3-1 może być dowolnie modyfikowana w zależności od sytuacji w trakcie meczu. Może stać się bardziej defensywnym 4-4-1-1, co zagęści środek pola, a z drugiej strony można przesunąć skrzydłowych bardziej do przodu i stworzyć ofensywne 4-3-3.
4-2-3-1 jest najbardziej efektywne w ataku, gdy OPŚ i NŚ wspierają się nawzajem. Jeśli napastnik gra dobrze tyłem to bramki i ma dobre podanie, to ofensywny pomocnik powinien wbiegać w pole karne (do piłek od napastnika) i być dobrym w grze na małej powierzchni. Natomiast jeśli to OPŚ ma lepsze predyspozycje do stwarzania okazji, to NŚ powinien być dobry w twardej grze bark w bark z zawodnikiem, który go kryje i nie powinien mieć problemów z gubieniem go.
Dwaj pomocnicy ustawieni przed linią obrony są kluczowym elementem, dzięki któremu zachowany jest balans w funkcjonowaniu formacji. W obronie mają spowolniać atak rywala, co pozwoli wrócić się trzem pozostałym pomocnikom. Każdy z nich może grać w trójkącie z bocznym i środkowym obrońcą – dzięki temu można łatwo ograniczyć pole gry rywalowi.
W momencie, kiedy drużyna atakuje, tworzą oni podstawy efektywnej gry. Z reguły wypełniają różne role – jeden wspiera obronę, drugi włącza się w akcje ofensywne lub nawet jest odpowiedzialny za konstruowanie. Obaj mogą być ustawieni zarówno jako DPŚ (jeden operujący jako klasyczna „6”, drugi jako cofnięty rozgrywający), albo mogą grać jako PŚ, gdzie jeden z nich jest pomocnikiem odbierającym piłkę.
Boczni obrońcy w tej formacji mają do odegrania sporą rolę w ataku, Kiedy drużyna jest w posiadaniu piłki mają grać na skrzydłach, robiąc pożytek ze swoich dobrych dośrodkowań i dryblingów.
„Skrzydłowi” mają wracać za akcją, aby ograniczyć wolną przestrzeń w bocznych sektorach. W momencie ataku, ich zadaniem jest tworzenie sobie możliwości do rozgrywania piłki z pozostałymi zawodnikami – aby to osiągnąć mogą grać bliżej bramki, ścinać do środka boiska lub grać przy linii bocznej. Muszą być dobrzy w gubieniu krycia (szybkość i przyspieszenie), grze jeden na jeden (drybling) oraz dysponować dobrym podaniem i dośrodkowaniem (podania). Powinni również być nieźli w wykańczaniu akcji po podaniach od cofniętego napastnika. A brak szybkości mogę zastąpić tylko i wyłącznie niezwykłym ustawianiem się i kapitalną grą jeden na jeden.
W węższym wariancie 4-2-3-1 mogą grać w ustawieniu bliżej środka boiska. Ich zadaniem jest wtedy atak na bramkę, schodzenie do skrzydeł i wyciąganie obrońców tak, aby zrobić miejsce dla trzeciego ofensywnego pomocnika i napastnika. Często też zamieniają się miedzy sobą pozycjami. Wnosi to sporo dobrego w ataku i pozwala zawodnikom przy schodzeniu to środka korzystać z ich silniejszej nogi.
Środkowy ofensywny pomocnik ma uprzykrzać życie cofniętemu rozgrywającemu rywala. Jeśli drużyna gra bez „plejmejkera”, to powinien pomagać napastnikowi w naciskaniu na obronę przeciwnika. Kiedy drużyna atakuje, jest kluczową postacią w grze (tak jak Gerrard w Liverpoolu w 2009 i Zidane we Francji w 2000). Siła ataku zależy od jego kreatywności, podań, dryblingów i umiejętności ustawiania się,
Napastnik jest ważnym elementem budowania gry w ataku. Jego umiejętność utrzymywania się przy piłce pozwala reszcie drużyny przemieszczać się bliżej bramki. Jeśli OPŚ dysponuje dobrymi dośrodkowaniami, to NŚ powinien być skoczny i dobrze grać głową. Natomiast jeśli OPŚ gra raczej prostopadłymi piłkami, to napastnika winny cechować szybkość i umiejętność wchodzenia „w uliczki”. Dobrze, jeśli potrafi zagrać dobrą piłkę do bocznych ofensywnych pomocników.
4-3-3: traci na popularności w Anglii, ale jest dość powszechnie stosowane w Holandii i innych europejskich krajach. Było używane przez Franka Rijkarda w Barcelonie i jest dalej stosowane przez Guardiolę. Również Jose Mourinho stosował ten wariant ustawienia prowadząc Chelsea – DPŚ, dwóch PŚów oraz dwóch skrzydłowych wspierających środkowego napastnika.
W Barcelonie, Rijkaard mógł stosować tę formację dzięki trzem kreatywnym i ofensywnie usposobionym grajkom (Ronaldinho, Eto’o; Messi) oraz dzięki klasowym środkowym pomocnikom. To pozwoliło na rozwinięcie skrzydeł „gwiazdom”, zapewniając wsparcie dwóch kreatywnych pomocników (Xavi; Iniesta) oraz defensywnie ustawionego Edmilsona. Dzięki temu Barca znów mogła wygrać mistrzostwo kraju i zdobyć Ligę Mistrzów.
4-3-3 składa się z czterech obrońców, trzech pomocników i trzech graczy atakujących. Ma wielki potencjał w ataku dzięki wielu możliwościom rozgrywania akcji ofensywnych. Jest też dobrze zorganizowane jeśli chodzi o grę defensywną. Jest w sumie podobne do 4-5-1 z tą różnicą, że skrzydłowi są traktowani raczej jako napastnicy niż wszechstronni pomocnicy.
Nie jest tak skuteczne w obronie na skrzydłach jak 4-5-1, ale skutecznie operuje w środku boiska. Środkowa trójka (z reguły składająca się z jednego „stopującego” pomocnika i dwóch odpowiedzialnych za kreowanie gry) gra blisko siebie zapewniając wsparcie w obronie i porusza się po całym boisku jako jeden bardzo dobrze zorganizowany element drużyny.
Najbardziej środkowy ze środkowych gra zazwyczaj jako typowa „przeszkadzajka”, mocno ograniczając swobodę środkowego napastnika rywali. Często wręcz gra na pozycji DPŚa, tak jak Makelele w prowadzonej przez Mourinho Chelsea.
4-3-3 może być grane w różnych wariantach, zawierających w sobie mieszankę tych elementów:
- W trzywarstwowym ustawieniu, z płaską linią pomocy i trzema napastnikami NŚ, NL i NP. Boczni napastnicy są wtedy z reguły ustawiani jako cofnięci a środkowy jako wysunięty napastnik. Można też środkowego ustawić na pozycji odgrywającego lub cofniętego napastnika, a bocznym przypisać bardziej aktywną rolę w ataku.
- Z płaską linią obrony, środkowym napastnikiem (cofniętym lub wysuniętym, zależnie od jego umiejętności) i wysuniętymi skrzydłowymi na pozycjach OP L I OP P (grającymi jako typowi skrzydłowi lub schodzący napastnicy)
- Z pomocą rozłożoną na planie trójkąta – jeden DPŚ i dwóch PŚ oraz dwóch skrzydłowych. Najbardziej defensywna wersja 4-3-3, często określana jako 4-5-1. I tak będzie postrzegana w FM10.
- Jako modyfikacja 4-2-3-1. Tak można określić stosowane przez Arsene Wengera ustawienie na początku sezonu 09/10. Jest to odwrócenie trójkąta Mourinho – dwóch PŚ lub DPŚ i jeden OPŚ.
- Z prawdziwymi wysuniętymi skrzydłowymi – NL i NP. W FM10 zawodnicy, którzy mogą grać na tej pozycji to oczywiście typowi napastnicy. Może to dziwić, ponieważ skrzydłowi powinni dysponować innymi umiejętnościami. Jednak każdy zawodnik, który może grać i jako OP P/OP L, i jako NŚ, jest w stanie zagrać na tej pozycji.
Mówiąc ogólnie, zawodnicy w 4-3-3 są nastawieni na grę pressingiem, kiedy gra toczy się:
- w bocznych sektorach boiska, w strefie obronnej rywala,
- w środku boiska,
- na środku własnej obrony.
Z drugiej strony ciężko w nim opanować grę rywala gdy:
- gra toczy się w środku strefy obronnej zespołu grającego 4-3-3,
- pomiędzy bocznymi obrońcami i skrzydłowymi,
- w głębi pola, powyżej bocznych obrońców.
Szybkość jest jednym z najważniejszych wyznaczników jakości bocznych obrońców. Tak samo jak błyskawiczna i dobra ocena tego, co dzieje się na boisku. Przez to, że skrzydłowi niezbyt często wracają się do obrony, boczni obrońcy mają dodatkową robotę w obronie.
Najbardziej środkowy pomocnik gra przed linią obrony. Musi być dobry w destrukcji jak również w budowaniu akcji ofensywnych poprzez dobre podania do pomocników i napastników. Może więc grać jako cofnięty rozgrywający lub rygiel defensywy, zależenie od sytuacji. Pozostali środkowi pomocnicy swoją grą mają pokrywać spory obszar boiska. Muszą być wytrzymali kondycyjnie i dysponować wysokim poziomem współpracy, jak również operować niezłym wyszkoleniem technicznym, aby wspierać ataki swojego zespołu.
Boczni napastnicy/skrzydłowi są najważniejszymi graczami. To właśnie oni są odpowiedzialni za stwarzanie okazji bramkowych. Mają w tym celu wykorzystywać wszystkie swoje możliwości: ustawianie się, drybling i dośrodkowania. Wszystkie te cechy musza być na najwyższym poziomie.
Środkowy napastnik jest jedynym punktem odniesienia na środku. Musi dysponować dobrym przyjęciem piłki oraz niezłym rozegraniem. Z reguły funkcjonuje jako odgrywający i zazwyczaj jest najlepszym strzelcem swojego zespołu.
Inne ustawienia: Trzyosobowa defensywa jest popularna przede wszystkim poza Europą – my gramy raczej czwórką. Inne formacje są opisane w dodatku, który jest kolejną częścią poradnika.
Większość dyskusji dotyczących ról, strategii i odczytywania silnika meczowego jest w miarę jednakowa. Gdzie tylko było to możliwe staraliśmy się opisać różnice między różnymi formacjami.
[/roz][roz]
Spis treści [pokaż]
Filozofie
Cel filozofii
Filozofia jest trudna do zdefiniowania w realnym świecie i może zawierać w sobie wiele innych pojęć. W Football Managerze określa jak bardzo zawodnicy są przyklejeni do swoich pozycji na boisku.
W Kreatorze możemy rozróżnić pięć różnych filozofii: bardzo sztywna, sztywna, zrównoważona, płynna i bardzo płynna. Mówiąc w skrócie, zespoły, którym zależy na zachowaniu kształtu formacji, będą skłaniały się ku sztywniejszym, a te które chcą wnieść do swojej gry trochę nieprzewidywalności będą preferować te słynniejsze. Rzeczywistość jest dużo bardziej skomplikowana. Umiejętności zawodników, inne instrukcje taktyczne oraz osobiste upodobania będą miały wpływ na wybór odpowiedniej filozofii gry.
Różnice pomiędzy nimi będą tutaj składnie wyjaśnione. W TiRT 09 te filozofie można ogólnie porównać z „ramami mentalnymi”. Podobne do tamtych, struktury będą wspomniane w tym tekście, jednak bez zagłębiania się w szczegóły. W końcu jest to poradnik o futbolu, a nie o mechanizmach gry. Po więcej szczegółów zapraszamy dotyczących ram mentalnych do TiRTu 09. Biblia Taktyczna i Ramy Taktyczne 10 również zajmą się bardziej szczegółowym wyjaśnieniem mechanizmów działania filozofii.
Wspomnimy również o menadżerach, których filozofie znajdują odzwierciedlenie w eFeMowych ustawieniach. Oczywiście nie jest to przełożenie dokładne w 100%, ponieważ nie da przenieść się wszystkich czynników z prawdziwej piłki do gry. Jednak staraliśmy się, aby odwzorować wszystko jak tylko było to możliwe.
Bardzo sztywna
W tej filozofii zawodnicy mają trzymać się swoich pozycji najbardziej jak tylko jest to możliwe. Kształt zespołu jest rozmyślnie rozplanowany. W związku z tym, nastawienie zawodników jest bardzo ograniczone. Obrońcy będą grali za pomocnikami, którzy z kolei mają grać za plecami napastników. Gracze są zniechęcani do zbytniego oddalania się od swoich pozycji i dublowania pozycji graczy z innych pozycji.
Zaletą tego sposobu jest to, że grasz dokładnie obroną, pomocą i atakiem. Zespół będzie zachowywał kształt formacji i przeciwnikowi będzie trudniej złamać Twoje szyki. Jest to doskonały wybór wtedy, kiedy dysponujesz zawodnikami o mizernych zdolnościach ruchowych lub wtedy, gdy chcesz wzmocnić grę w defensywie.
W poprzednich wersjach poradnika było to nazwane regułą jedynkową. Sztywna filozofia nieco odbiega od tego co było zawarte w TiRT 09 – wszystko tu zależy od ustawienia, ról i zadań.
Jednak brak większej ruchliwości może spowodować, że gra ofensywna będzie przewidywalna, co może powodować niedostatek zawodników w ataku (lub nadmiar w obronie), jeśli formacja nie rozmieszcza zawodników równomiernie. To może być pożądanym efektem jeśli chcesz utrzymać wynik, ale kiedy będziesz potrzebował zdobyć bramkę, zespołowi może brakować potencjału w ataku. Można temu zaradzić, stosując większą swobodę pozycyjną i odpowiednie role oraz zadania dla zawodników z pomocy i ataku.
Odpowiednik: Martin O’Neil (Aston Villa). Zespół O’Neila przez lata był znany z twardej gry i ciężkiej pracy. Aston Villa nie jest mistrzem świata pod względem wyszkolenia technicznego, ale O’Neil rekompensuje to poprzez sztywny plan taktyczny i powierzanie poszczególnym zawodnikom specyficznych ról. Ta filozofia sprawiła, że Aston Villa jest uważana za jedną z najlepszych drużyn w Premiership spoza czołowej piątki. Również dzięki tej taktyce był możliwy sukces w Pucharze Ligi przeciwko Leicester czy niezłe wyniki w Pucharze UEFA.
Sztywna
Jak się można spodziewać, jest mniej sztywna od „bardzo sztywnej”, ale sztywniejsza od „zrównoważonej”. Kładzie nacisk na utrzymanie szyku, ale pewnym stopniu pozwala zawodnikom na dublowanie pozycji i zachęca niektórych piłkarzy do większej aktywności w ataku.
W TiRT 09 nazwaliśmy to grupami dwójkowymi. Znów nie jest to dokładne tego odwzorowanie i zależy od innych czynników.
W tej filozofii jest więcej współpracy pomiędzy poszczególnymi formacjami. W podstawowym 4-4-2 boczni obrońcy będą mieli inne nastawienie niż środkowi, tak aby chętniej grali „do przodu”. Środkowi pomocnicy będą grali w ramach schematu: jeden bardziej ofensywny, drugi wspierający obronę. W tej filozofii nacisk cały czas jest kładziony na zachowanie podziałów ( boczni obrońcy to dalej zawodnicy defensywni), ale dopuszcza się tu pewne elementy elastyczności.
Tak jak w przypadku bardzo sztywnej opcji, zawodnikom może brakować błyskotliwości w ataku. Tak jak mówiliśmy wcześniej – odpowiednie ustawienia swobody pozycyjnej i taktycznej mogą temu zapobiec. Sztywna filozofia to dobry wybór dla tych, którzy uważają, że przeciwnik zbyt łatwo łamie ich szyki obronne.
Odpowiednik: Sir Alex Ferguson (Man Utd). Wielu może dziwić, że porównujemy tę filozofię do zespołu, który jest znany z ofensywnego futbolu. Ale jednym z głównych składników udanej taktyki jest jej stabilność. Zawodnicy tacy jak Nicky Butt czy Darren Fletcher spełniają swoją rolę „stabilizatora” pomimo tego, że są mniej widoczni niż ich koledzy. Każdy w tym zespole ma swoją określoną role i cel gry, co sprawia, że Czerwone Diabły są znane ze swojej ofensywnej, jak i defensywnej gry. Swoboda dana ofensywnym graczom pozwala na to, że zespół jest skuteczny w ataku; dyscyplina w obronie pozwala z kolei na walkę z każdym rywalem.
Zrównoważona
Zrównoważona filozofia opiera się nie na pozycjach, tylko raczej na rolach i zadaniach przypisanych zawodnikom. W sztywnych filozofiach zawodnicy są rozrzuceni po boisku, aby trzymać szyk. W tej filozofii ofensywni zawodnicy mają grać „do przodu”, defensywni zajmować się destrukcją, a wspomagający „krążyć” między jednymi a drugimi.
Dla przykładu. Możesz powierzyć zadania ofensywne skrzydłowym i bocznym obrońcom, ale słabą stroną takiego systemu gry jest narażanie się na kontry. Poprzez odpowiednie ustawienia zespół jest jednak w stanie zachować szyk. Używając zadań ofensywnych i defensywnych drużyna może łatwo przystosować się do sytuacji na boisku. Ta opcja filozofii zapewnia odpowiednią błyskotliwość i nieprzewidywalność w ataku.
W TiRT09 nazwano to systemem zadaniowym. W FM10 wprowadzono klika poprawek, ale w gruncie rzeczy jest to praktycznie to samo.
Zrównoważona filozofia zapewnia aż tyle lub tylko tyle „nakładania się” formacji na ile pozwala na to menadżer. Jest to dobre połączenie płynności i sztywności pozostałych filozofii.
Odpowiednik: Arsene Wenger (Arsenal). Gra drużyny Wengera skupia się w pewnym stopniu na utrzymaniu szyku, ale poświeca też sporo uwagi rolom zawodników. Gracze atakują wtedy, gdy potrzeba, ale będą też bronić, gdy zajdzie taka sytuacja, Dzięki wspierającym zawodnikom drużyna łatwo nabiera impetu w ataku, ale także zachowuje równowagę i stabilność w obronie.
Płynna
Im płynniej, tym mniej uwagi jest poświęcane pozycjom na boisku. Zawodnicy mają wolną rękę w sposobie, w jakim grają. Dzięki temu zespół broni i atakuje jako całość, zapewniając nieprzewidywalność w ataku i stabilność w destrukcji.
Ogólnie rzecz biorąc, zespół podzielony jest na dwa pięcioosobowe „podzespoły”. Jedna piątka broni, druga atakuje. Ten podział bazuje wprawdzie na pozycjach i rolach, ale każdy zawodnik może działać indywidualnie.
W TiRT09 odpowiednikiem było określenie „5x5”. System w FM10 pozwala na trochę więcej swobody ofensywnej, ale dalej zapewnia odpowiedzialną grę w obronie.
Odpowiednik: Rafa Benitez (Liverpool). Sam Benitez nie jest do końca „płynnofilozoficznym” menadżerem, ale jego zespół opiera się na takim właśnie stylu gry – połowa broni, połowa atakuje. Defensywni pomocnicy i obrońcy stawiają zaporę, a ofensywni pomocnicy i napastnik zajmują się obroną rywala. Dzięki takiemu stylowi gry, Liverpool przegrał tylko dwa mecze w sezonie 2008/09; chociaż z drugiej strony brak swobody taktycznej, szerokości gry i polotu mogą sprawiać, że zespół z miasta Beatlesów częs wygląda nudnie i ociężale.
Bardzo płynna
Podejrzewam, że wiecie do czego tu zmierzamy. W tym systemie zespół broni i atakuje jako całość. Możesz pozwolić sobie na indywidualne popisy w ataku, wymianę pozycji i inne szmery-bajery, ale może to wystawić zespół na ataki rywali, jeśli zawodnicy nie są wystarczająco zdyscyplinowani w obronie.
W TiRT09 można to odnieść do globalnego systemu gry.
Jeśli wszystko w drużynie funkcjonuje tak jak trzeba, to zespół gra piękny dla oka futbol. Jednak zawsze jest ryzyko, że rywal będzie w stanie wykorzystać luki, które mogą powstać w obronie.
Odpowiednik: Kevin Keegan (Newcastle). Drużyny Keegana to pilni uczniowie szkoły „jeśli wy strzelicie trzy, to my cztery”. Ich dziurawa obrona była znana tak samo jak potężny atak. Nie ma tu nic złego w nazywaniu tego „piękną grą”, ale piękno może czasem słono kosztować. Wszystko jest cacy dopóki drużyna realizuje określoną dyscyplinę. Jeśli nie…to każdy wie jak to się kończy.
Strategie
Definicja strategii
Słowa taktyka i strategia mogą być w pewnych sytuacjach synonimami. Jednak w Football Managerze, strategia odnosi się do stylu w jaki zespół broni bądź atakuje.
W Kreatorze mamy do wyboru siedem różnych strategii, które wskazują drużynie jak bardzo ma się angażować w atak lub obronę. Jest to prosta, aczkolwiek bardzo ważna zmiana, która pozwala na szybką zmianę nastawienia drużyny, zgodnie z tym co chcemy osiągnąć na boisku.
Proste – jeśli potrzebujesz strzelić gola, będziesz więcej atakował, a jeśli chcesz utrzymać wynik, to będziesz się mocniej koncentrował na obronie. Jednak zawsze będziesz musiał wziąć pod uwagę kilka ważnych czynników: styl gry zespołu, umiejętności zawodników, potencjał przeciwnika, to czy to jest mecz u siebie czy na wyjeździe oraz rodzaj rozgrywek – liga, puchar, mecz towarzyski.
Pamiętajcie, że instrukcje taktyczne opisywane w tych strategiach są ogólnymi stwierdzeniami. Zależenie od filozofii, obowiązków, ról i poleceń z linii bocznej macie kontrolę nad stylem gry drużyny. Jest to całkiem logiczne. Dla przykładu – granie wężej i głębiej jest przydatne wtedy, gdy się bronicie. Kreator automatycznie ustawi te opcje, wyręczając Was w przesuwaniu odpowiednich suwaków.
Strategie możemy podzielić na trzy kategorie: standardowe, „na przełamanie”, i skrajnie ekstremalne. W rozwijanym menu strategii są one uporządkowane od najbardziej defensywnej do najbardziej ofensywnej. Przyjrzyjmy im się teraz bliżej.
Strategie standardowe
Defensywna: jest pomocna gdy chcesz utrzymać wynik lub gdy grasz przeciwko mocniejszemu rywalowi. Szczególnie gdy grasz na wyjeździe, ta strategia pozwoli Ci utrzymać zwartą i solidną obronę. Drużyna będzie atakować tylko wtedy, gdy będzie mieć dogodną okazję i skupi się na kryciu rywala oraz trzymaniu piłki daleko od własnej bramki.
Wybierając tę opcja, spowodujesz, że zespół będzie grał w sposób mniej wyrafinowany – cofnięta linia defensywy, wolniejsze tempo i węższe pole gry. Zawodnicy będą odpuszczali pressing na rzecz utrzymania formacji i wytrącania rywala z impetu.
Kiedy stosować: Przeciwko lepszym drużynom na wyjeździe; grając z agresywnym przeciwnikiem; u siebie przeciwko bardzo silnym rywalom.
Standardowa: Stoi pośrodku. Drużyna będzie się starała utrzymać szyki obronne, ale również stworzyć składne okazje bramkowe. Gdy grasz u siebie z podobnym klasowo rywalem, lub na wyjeździe z nieco mocniejszym zespołem, wybór tej opcji pozwoli na ustawienie odpowiedniego balansu między obroną i atakiem – da szansę na wygraną, a jednocześnie będzie niwelował zagrożenie ze strony rywala.
Jednym słowem, wszystko jest tu średnie – normalne tempo, linia obrony, szerokość gry itd. Obrona będzie stosować pressing w razie potrzeby, a w odpowiednich momentach będzie grać agresywniej.
Kiedy stosować: U siebie przeciwko trochę mocniejszym rywalom; na wyjeździe przeciwko słabszym rywalom; aby „wybadać” rywala; na utrzymanie wyniku przeciwko słabszym ekipom.
Ofensywna: Trzecia standardowa opcja to oczywiście atak. Utrzymanie szyku jest poświęcane na impet w ataku. Podczas gry z dużo słabszymi rywalami lub wtedy, gdy potrzebujesz bramki, ta strategia będzie jak najbardziej na miejscu – zawodnicy będą bardziej skłonni do włączania się w akcje ofensywne, co może poskutkować przełamaniem obrony rywala. Tę opcję cechują: szersze pole gry, szybsze tempo, odrzucenie gry na czas, wyżej ustawiona linia obrony oraz większa swoboda taktyczna. Obrona będzie grać ostrzej, aby jak najszybciej odzyskać straconą piłkę.
Kiedy stosować: U siebie przeciwko słabszym rywalom; na wyjeździe grając naprawdę ze słabym przeciwnikiem; gdy gonisz wynik; przeciwko defensywnie ustawionym zespołom.
Strategie „na przełamanie”
Kontratak: Jest przydatny podczas gry z ofensywnie ustawionym rywalem. Atakujące drużyny często zostawiają z tyłu spore luki. Gra z kontry umożliwi Ci, w momencie przechwycenia piłki, szybki atak po wolnym polu. Jest to strategia pomiędzy defensywą a standardem. Jednak będzie kompletnie bezużyteczna przeciwko zespołom nie kwapiącym się do ataku.
Kiedy stosować: U siebie przeciwko silniejszemu rywalowi; kiedy przeciwnik goni wynik; kiedy trudno się przebić przez obronę trochę lepszego zespołu.
Kontrola: To ofensywna strategia wymagająca nieco cierpliwości. Może być użyteczna, gdy przeciwnik muruje dostęp do bramki – atakując zbyt mocno można się łatwo nadziać na kontrę. Kontrola opiera się na delikatnym cofnięciu obrony i nieznacznym zwolnieniu tempa gry oraz czekaniu na dogodne, otwierające drogę do bramki podanie, Obrona będzie starała się jak najszybciej odebrać piłkę i wykorzystać powstałą szansę, jednak bez nadmiernego szarżowania.
Kiedy stosować: Przeciwko słabszym zespołom, które nie są nastawione na atak; przy stanie 0:0, kiedy liczysz na wygraną a nie chcesz się zbytnio odsłonić.
Strategie ekstremalne
Powstrzymywanie: Przepis na obronę Częstochowy. Ta ultradefensywna strategia używana jest do utrzymania piłki daleko od bramki i zachowania korzystnego rezultatu. Granie tym sposobem przez 90 minut może być ryzykowne, ale czasem może być środkiem do pamiętnej wygranej lub remisu z dużo mocniejszym rywalem.
Powstrzymywanie nie ma w sobie ani krzty ofensywy – zawodnicy mają zająć się tylko i wyłącznie murowaniem dostępu do bramki.
Kiedy stosować: Pod koniec meczu grając pod dużym pressingiem; na utrzymanie wyniku; przeciwko ultraofensywnym zespołom.
Przewaga liczebna: Kompletne przeciwieństwo powstrzymywania. Polega na zalewaniu rywala kolejnymi falami ataków – każdy zawodnik ma skupić się tylko na ofensywie. I znów – granie w ten sposób cały mecz raczej nie przyniesie pozytywnych skutków, ale chwilowe nasilenie ataków może przełamać szyki obronne rywala i dać upragnioną bramkę.
Kiedy stosować: Pod koniec meczu, kiedy desperacko potrzebujesz bramki; przeciwko ultradefensywnym zespołom.
Styl gry
Menadżer ma możliwość dostosowania pewnych cech styli gry zgodnie z osobistymi preferencjami, potrzebami w danym momencie meczu czy też umiejętnościami graczy. Każda cecha jest tu zgrabnie wytłumaczona i w każdej z nich są trzy opcje do wyboru – ogólnie rzecz biorąc są to: „mniej”, „domyślnie”, „więcej”.
Każdy z elementów stylu gry jest zależny od innych instrukcji taktycznych – ustawienia, strategii, ról czy obowiązków. Dla przykładu, ofensywnie ustawiony zespół będzie miał większą swobodę taktyczną na opcji „domyślnie” niż zespół preferujący grę defensywną. Każda opcja po prostu dodatkowo modyfikuje to, co zostało określone przez inne instrukcje. Warto eksperymentować z ustawieniami, aby sprawdzić, które najlepiej pasują do Twojego stylu gry.
Podania: Styl gry zespołu zależy od długości podań. Mogą to być długie, bezpośrednie podania mające na celu jak najszybsze przeniesienie akcji pod bramkę rywala. Z drugiej strony zespół może grać krótszymi podaniami i dłużej utrzymywać się przy piłce.
Opcje: Krótsze, domyślne, bardziej bezpośrednie.
Swoboda taktyczna: Określa stopień, w jakim piłkarze mogą działać na własną rękę – opierając grę na własnych decyzjach, błyskotliwości i kreatywności. Zdyscyplinowane zespoły będą bardziej trzymać się planu i sprawiać wrażenie ekipy skupionej na defensywie, ale trudno będzie im przełamać obronę rywala jeśli nie będą mogły przeprowadzać akcji ofensywnych w niekonwencjonalny sposób.
Opcje: Większa dyscyplina, domyślnie, większa swoboda.
Pressing: Definiuje, jak szybko zespół będzie zaczynał naciskać na rywala. Mocniejszy i wcześniejszy pressing może być bardzo użyteczny, ale również może prowadzić do rozerwania szyku, jeśli rywal potrafi grać pod presją i często przerzuca piłkę z jednego skrzydła na drugie.
Opcje: Intensywniejszy pressing, domyślnie, łagodniejszy pressing.
Odbiór: Tutaj definiujemy to, jak nasi gracze będą odbierać piłkę rywalowi. Łagodniejszy odbiór oznacza, że zawodnik będzie grał wślizgami tylko wtedy, gdy będzie miał pewność ich powodzenia. Cechą łagodnego odbioru jest też to, że drużyna będzie trudniejsza do przejścia, ale jednocześnie będzie miała dużo niższe posiadanie piłki. Ostrzejszy odbiór oznacza agresywną grę wślizgami, szybsze odzyskiwanie piłki, ale z drugiej strony będzie powodować zwiększenie się liczby wolnych i żółtych kartek.
Opcje: Agresywniej, domyślnie, ostrożniej.
Krycie: Ciężko jest oddać w Football Managerze to, co dzieje się w tym aspekcie gry w prawdziwej piłce. Jednak najprościej mówiąc, krycie strefą polega na pilnowaniu poszczególnych sektorów boiska, a krycie 1 na 1 – poszczególnych piłkarzy rywala. W FM można to opisać jeszcze inaczej – krycie 1 na 1 to agresywniejsze forma strefy. Zawodnik będzie pilnował rywala na swoim kawałku boiska, ale „odklei” się od niego dopiero wtedy, gdy minie zagrożenie. Najlepszym wyjściem jest oczywiście eksperymentowanie – po dalsze rozważania zapraszamy do mającej się ukazać Biblii Taktycznej. Prawdziwi menago krycie dopasowują indywidualnie do potrzeb każdego meczu.
Opcje: 1 na 1, domyślne, strefa.
Dośrodkowania: Tutaj wybór jest prosty. Albo zostawiamy dośrodkowania domyślnie, czyli zawodnicy będą dośrodkowywać na różne sposoby. Ostre dośrodkowania to wrzutki na krótki słupek, miękkie to centry na długi słupek do wysokich zawodników.
Opcje: Ostre, domyślne, miękkie.
Swoboda pozycyjna: Ta opcja daje wolną rękę zawodnikom ofensywnym – mogą szukać gry, być bardziej kreatywni. Z reguły większą swobodę pozycyjną stosujemy wtedy, gdy mamy do dyspozycji dobrze wyszkolonych graczy „z przodu”. Im bardziej ofensywna strategia, tym więcej swobody pozycyjnej.
Opcje: Swobodniej, domyślnie, trzymaj się pozycji.
[/roz] [roz]
Spis treści [pokaż]
Role zawodników
Wybór odpowiednich ról dla zawodników jest kluczowym elementem powstania zrównoważonej taktyki i narzucenia Twojego stylu gry. 4-4-2 z dwoma defensywnymi środkowymi pomocnikami będzie funkcjonowało zupełnie inaczej niż ta sama formacja z pomocnikiem długodystansowcem i cofniętym rozgrywającym.
Poniżej prezentujemy wszystkie role zawodników w FM10. Gdzie tylko było możliwe, podaliśmy przykłady zawodników grających obecnie i kiedyś. W nawiasach są podane nazwy drużyn, w których dani gracze najlepiej wywiązywali ( lub wywiązują) się z tych ról.
Bramkarz (BR)
Bramkarze mają tylko dwa ustawienia – bramkarz i bramkarz-libero.
Bramkarz – najprostsze i najczęstsze ustawienie goalkeepera. Rozsądne i neutralne ustawnie – bramkarz porusza się tylko po polu karnym. Ma łapać bądź wybijać piłki oraz podawać je do partnerów z pola.
Obecny/klasyczny przykład – większość bramkarzy
Bramkarz-libero - możesz ustawić bramkarza tak, aby w pewnych sytuacjach grał jak libero. Jest to szczególnie przydatne wtedy, gdy grasz z wysoko ustawioną linią obrony – taki bramkarz będzie wychodził do piłek, które minęły obrońców i będzie je z powrotem przenosił do strefy ataku. Trzeba pamiętać aby bramkarz-libero był szybki, aby nie narażał się na minięcie lub przelogowanie.
Obecny przykład – Jose Manuel Reina (Liverpool)
Klasyczny przykład – Tommy Lawrence (Liverpool), Fabien Barthez ( Francja)
Stoper/Libero (LB)
Graczy z tej pozycji możemy podzielić na dwie kategorie – defensywnego stopera czyszczącego tyły oraz grającego piłką libero, który często zapędza się aż do linii pomocy. Jest to wymierający gatunek piłkarza, choć można go jeszcze spotkać w drużynach włoskich i tych z Półwyspu Bałkańskiego.
Ostatni stoper – z reguły „używany” przy pięcioosobowym bloku defensywnym; gra za plecami dwójki środkowych obrońców i ma za zadanie czyścić wszystkie piłki mijające pozostała czwórkę. Z reguły bardziej ruchliwy i zwrotny niż klasyczny środkowy defensor, ale nie musi być wyszkolony technicznie – ma po prostu eliminować niebezpieczeństwo powstające pod bramką.
Obecny przykład - Phillipe Mexes (AS Roma)
Klasyczny przykład – Franco Baresi (AC Milan, Włochy)
Libero – to grający piłką obrońca. Kiedy drużyna się broni, gra za linią obrony jak typowy ostatni stoper. Jeśli jednak dostanie piłkę, często wychodzi na pozycję defensywnego pomocnika i uczestniczy w budowaniu akcji ofensywnych Musi być nieźle wyszkolony technicznie i mieć wsparcie ze strony środkowych obrońców. Obecnie ciężko znaleźć przykład zawodnika na tej pozycji – jednak w razie potrzeby Rio Ferdinand mógłby grać w takiej roli. Brak libero w najlepszych ligach wskazuje na wymarcie tego typu zawodników.
Obecny przykład – brak
Klasyczny przykład – Franz Beckenbauer (Niemcy)
Obrońca prawy/lewy (O P/O L)
Gracz na tej pozycji może spełniać dwie role. Pierwsza jest bardziej zachowawcza – szeroko ustawiony boczny obrońca ma kryć skrzydłowego drużyny przeciwnej. Druga rola daje możliwość włączania się do ataku – jego drybling i dośrodkowania mają być dodatkową siłą ofensywy.
Boczny obrońca – typowi boczni obrońcy nie są zbyt mocno zaangażowani w grę ofensywną, raczej starają się dogrywać piłki do partnerów z drużyny. Oczywiście, wspierają skrzydłowych, lecz cały czas mają na uwadze grę obronną. Gracze na taj pozycji mają odbiór i siłę lepszą niż ci grający jako wysunięci boczni obrońcy i muszą też być bardziej zwrotni niż środkowi obrońcy. Zazwyczaj z tego powodu są od nich szybsi i niżsi, ale nie cechują się kreatywnością w ataku. Chociaż typowi boczni obrońcy są powoli wypierani przez tych wysuniętych, dalej stanowią o sile gry obronnej, zwłaszcza przeciwko rywalom, którzy grają ofensywnie na skrzydłach.
Obecny przykład – Tony Hibbert (Everton), Gary Neville (Manchester United)
Klasyczny przykład – Denis Irwin (Man Utd, Irlandia), Lee Dixon (Arsenal, Anglia), Lilian Thuram (Juventus, Francja)
Boczny wysunięty obrońca – ta rola we współczesnym futbolu coraz bardziej nabiera na znaczeniu – w związku z odchodzeniem od „używania” klasycznych skrzydłowych, boczni wysunięci obrońcy zapewniają szerokość w grze poprzez rajdy i dośrodkowania z bocznych sektorów boiska. Główną różnicą między nimi a typowymi skrzydłowymi są oczywiście ich obowiązki w defensywie – muszą wracać pod własne pole karne, gdy drużyna traci piłkę. Najważniejsze atrybuty dla gracza w tej roli to wytrzymałość, sprawność, szybkość, przegląd pola, dośrodkowania i podania.
Obecny przykład – Patrice Evra (Man Utd, Francja), Glen Johnson (Liverpool, Anglia)
Klasyczny przykład – Cafu (AC Milan, Brazylia), Carlos Alberto (Brazylia)
Środkowy obrońca (OŚ)
Ta pozycja jest jedną z niewielu, która pozostała w prawie niezmienionej formie od lat, ale każdy gracz na tej pozycji może grać w bardzo różny sposób. Wielu współczesnych OŚ ma ponad 180 centymetrów wzrostu, jest dobrze zbudowana i jednocześnie cechuje ich większa zwinność i inteligencja niż ich poprzedników. To w jaki sposób ustawisz swoich środkowych obrońców, będzie miało wpływ na grę całej formacji. Trzy główne wyróżniki ich gry to: ochrona, obrona i „stopowanie”. Gracze chroniący będą grali delikatnie cofnięci, trochę jak libero, mając za zadanie przechwytywać piłki. Gracze stopujący będą agresywnie naciskać rywala i skupiać się na pojedynkach główkowych. Gracze broniący będą po trosze spełniać obie te funkcje.
Podsumowując, jednych będzie cechować wzrost i gra w powietrzu a innych zwinność i dobry przegląd gry.
Środkowy obrońca – typowy obrońca, ostoja linii defensywy (sytuacja jest odmienna, jeśli grasz z libero). Z reguły zespoły grają z dwójką środkowych obrońców. W tej roli gra większość OŚ na świecie, jednak narzucenie im konkretnej funkcji w obronie będzie wpływało na ich ustawienie i stopień agresywności.
Obecny/klasyczny przykład – większość środkowych obrońców
Grający piłką obrońca – ma większą swobodę pozycyjną i taktyczną niż typowy OŚ. Często rozpoczyna ataki swojej drużyny i podłącza się pod linię pomocy. Jest trochę podobny do libero, ale ma więcej obowiązków w obronie.
Obecny przykład – Rio Ferdinand (Anglia), Thomas Vermaelen (Arsenal)
Klasyczny przykład – większość graczy w tej roli była traktowana jako libero. Jednak Lothar Mattheus (po 1994) może być tu dobrym przykładem.
Tradycyjny obrońca – niektórzy OŚ nie mają umiejętności do bycia „czymś” więcej niż tylko murem do rozbijania ataków. To nie jest problemem, ale wtedy gdy zawodnik jest świadomy rangi swojej roli. Zazwyczaj wysoki, silny, agresywny, ma mizerne zdolności w innych aspektach gry. Fakt nazywania młodych, wszechstronnych zawodników tradycyjnymi, „ograniczonymi” obrońcami może wydawać się nieco okrutny, ale w żaden sposób ich nie osądzamy – raczej komentujemy w ten sposób ich podstawową funkcję pełnioną w obronie swojej drużyny.
Obecny przykład – Jamie Carragher (Liverpool)
Klasyczny przykład – Jack Charlton (Leeds United, Anglia)
Defensywny pomocnik prawy/lewy (WO P/ WO L)
Ta rola została już opisana w punkcie obrońca P/L. Na tej pozycji zawodnik atakuje z głębi pola i często nie wraca się za akcją. Kluczowa pozycja w 3-5-2, w najwyższych ligach staje się coraz mniej popularna, z tego powodu, że od gracza grającego w roli WO wymaga się szybkości i wytrzymałości, szczególnie przy braku bocznych pomocników.
Środkowy defensywny pomocnik (DPŚ)
Defensywni pomocnicy grają przed linią obrony, operując w głębi pola i zmniejszając ryzyko kontrataku. Warto zauważyć, że pomimo gry blisko obrony wcale nie muszą być typowo destrukcyjnymi zawodnikami - czasem są głównymi rozgrywającymi swoich drużyn.
Defensywny pomocnik – typowy defensywny pomocnik będzie zachowywał się jak zwykły pomocnik, tyle że grający głębiej. Jego główną rolą jest zapewnienie ochrony „z tyłu” oraz uprzykrzanie życia ofensywnemu pomocnikowi rywala. Taki gracz będzie raczej zagrywał piłkę do najbliższego partnera niż bawił się w jakieś inne kombinacje. Większość DPŚów jest albo ryglem defensywy albo cofniętym rozgrywającym – dobrych pomocników spełniających obie te funkcje jednocześnie jest całkiem sporo, ale żaden nie jest wybitny w danej „specjalizacji”
Obecny przykład – Torsten Frings (Niemcy)
Klasyczny przykład – Nicky Butt (Man Utd, Anglia)
Cofnięty rozgrywający - filar, na którym opiera się cała drużyna. Rozgrywa z głębi pola, szukając dobrych, otwierających podań. Musi być kreatywny i dysponować dobrym podaniem. Często gra obok drugiego DPŚ ustawionego jako rygiel defensywy (tak jak duet Pirlo-Gattuso w Milanie czy Vieira-Makalele na MŚ 2006), ale nie jest to konieczne. Jednak w związku z jego obowiązkami w konstrukcji będzie potrzebował wsparcia w grze obronnej. Cofnięty rozgrywający jest relatywnie świeżym wynalazkiem, więc obecne przykłady są też jednocześnie klasykami.
Obecny przykład – Andrea Pirlo (AC Milan, Włochy), Marcos Senna (Villarreal, Hiszpania)
Klasyczny przykład – Andrea Pirlo
Rygiel defensywy - drugi typ „wyspecjalizowanego” DPŚ – większy , silniejszy, bardziej defensywny gracz z dobrym odbiorem, kryciem i ustawianiem się. Jest pierwszą linią obrony. To tradycyjna wersja defensywnego pomocnika, często nazywana graczem na „pozycji Makalele”.
Obecny przykład – John Obi Mikel (Chelsea, Nigeria), Gennarro Gattuso (AC Milan, Włochy)
Klasyczny przykład – Claude Makalele (Real Madryt, Francja), Antonio Rattin (Argentyna)
Pomocnik prawy/lewy (P P/ P L)
Boczny pomocnik – nie do końca tożsamy ze skrzydłowym. Zawodnik w tej roli robi użytek ze swoich dobrych podań i przewidywania, ale nie musi być tak szybki jak skrzydłowy ani nie ma szczególnych obowiązków w defensywie. Ma po prostu celnie podawać. Zawodnicy tacy jak David Beckham nigdy nie byli znani ze swojej szybkości czy umiejętności wyłuskiwania piłki rywalowi – o ich klasie decydowała jakość podań. Nieważne czy to była centra w pole karne czy przerzut piłki na drugie skrzydło – miało być dokładnie i skutecznie. Środkowi pomocnicy z dobrym przeglądem gry też mogą pełnić taką rolę, tak jak Steven Gerrard w Liverpoolu czy reprezentacji. W obu przypadkach boczny pomocnik może pełnić podstawowe zadania w defensywie.
Obecny przykład – David Beckham (Anglia)
Klasyczny przykład - jeszcze brak
Skrzydłowy – kiedyś był napastnikem. Teraz gra jako pomocnik z prawej lub lewej strony boiska. Zwykle szybki, z dobrym dryblingiem i nieszablonowym podaniem – nie musi być dobry psychicznie, wystarczy mu dobry czas na setkę i klej w nodze. Czasem złośliwym wymsknie się „jeździec bez głowy” – można czasem tak niektórych określić. Od zawodnika na tej pozycji często wymaga się aby schodził do środka i strzelał bramki. Jest to zjawisko spotykane w mocniejszych ligach – taka wyższa szkoła jazdy, która wymaga skuteczności w grze na granicy spalonego i niezłego uderzenia.
Obecny przykład - Aaron Lennon, (Tottenham)
Klasyczny przykład – Ryan Giggs (Man Utd, Walia), Garrincha (Brazylia)
Defensywny skrzydłowy – czasami może zajść potrzeba zabezpieczenia skrzydła dodatkowym zawodnikiem, albo drużyna gra bez bocznych obrońców i potrzebuje wsparcia w skrajnych sektorach boiska. W obu przypadkach defensywny skrzydłowy gra jak boczny obrońca – łączy w sobie zwykłego bocznego i wysuniętego obrońcę. Defensywni skrzydłowi są potrzebni szczególnie wtedy, gdy rywal swoją siłę ognia skupia w bocznych sektorach boiska. Z reguły stosowani są przy wysoko ustawionej linii obrony – mają naciskać rywala i od czasu do czasu ruszyć do ataku. W skrócie – odzyskaj piłkę, odegraj, a potem pomyśl o ataku.
Obecny przykład – Park Ji-Sung (Man Utd)
Klasyczny przykład – zbyt świeża pozycja, więc brak
Środkowy pomocnik (P Ś)
Środkowy pomocnik – zawodnik do wszystkiego, żeby nie powiedzieć zapchajdziura. Ma i atakować i bronić. Ta rola jest powierzana graczom, którzy nie wykazują szczególnych predyspozycji ani do ataku, ani do obrony – krótko mówiąc są uniwersalni. Z reguły brakuje mu kondycji długodystansowca, kreatywności rozgrywającego czy siły odbierającego piłkę. Jeśli zajdzie tak potrzeba, to może spełniać jedną z tych ról – oczywiście nie przez cały mecz.
Obecny przykład – Darren Fletcher (Man Utd, Szkocja)
Klasyczny przykład – David Platt (Anglia)
Cofnięty rozgrywający – tak jak w przypadku roli opisanej przy DPŚ jest odpowiedzialny za rozgrywanie. Z tą drobną różnicą, że PŚ mający przypisaną tę rolę, będzie operował trochę wyżej niż DPŚ, co może wymagać więcej siły aby poradzić sobie na mniejszej przestrzeni.
Obecny przykład – Xabi Alonso (Real Madryt, Hiszpania)
Klasyczny przykład – Andrea Pirlo
Walczący o piłkę pomocnik – jest podobny do rygla defensywnego. Jego bardziej wysniąta pozycja wymaga od gracza lepszego trzymania piłki przy nodze. Bardziej wszechstronny od „rygla”, musi być silny, dobry w odbiorze, musi umieć się ustawić i dokładnie podać. Bardzo użyteczny przy ofensywnej taktyce i wysuniętej linii obrony – czyli wtedy, gdy piłkę trzeba jak najwcześniej odebrać rywalowi. Dlatego większość WOPP z powodzeniem gra na pozycji typowego DPŚa.
Obecny przykład: Owen Hargeaves (Man Utd)
Klasyczny przykład: Roy Keane (Man Utd, Irlandia), Patrick Vieira (Arsenal, Francja)
Pomocnik długodystansowiec – w związku z narastającym podziałem na ofensywnych i defensysenych pomocników wymierający gatunek we współczesnym futbolu. Kiedyś był to zawodnik doskonale przygotowany kondycyjnie, który zarówno walczył o piłkę, rozgrywał czy strzelał bramki z dystansu – musiał być w miarę szybki i zwrotny oraz dysponować niezłym podaniem i strzałem. Nie wymagano od niego szczególnej błyskotliwości – miał harować jak wół, wspierając i atak, i obronę. W FM10 można mu ustawić tylko i wyłącznie rolę „wsparcia”.
Obecny przykład – Michael Ballack (Niemcy)
Klasyczny przykład – Bryan Robson (Anglia)
Wysunięty rozgrywający – jak sama nazwa wskazuje, to ofesnsyfnie usposobiony zawodnik odpowiedzialny za rozprowadzanie piłki w ataku. Musi być bardzo kreatywny i mieć dobre podania oraz przegląd gry. Jako środkowy pomocnik jest klasycznym, powszechnie znanym rozgrywającym. Z reguły gra w duecie z defensywnym pomocnikiem – sam rzadko kiedy wraca się po piłkę. Ma przede wszystkim szykac gry i czareoać swoimi nieprzeciętnymi umięjętniościami. Nie wymaga się od niego by był szybki i sliny, ale odrobina szybkości może czasami się przydać. Większy nacisk kładzie się na jego atrybuty psychiczne i techniczne.
Obecny przykład – Cesc Fabregas (Arsenal)
Klasyczny przykład – Juan Roman Riquelme (Argentyna), Didi (Brazylia), Paul Gascoigne (Anglia)
Ofensywny pomocnik prawy/lewy ( OPP/OPL, NL/NP)
Skrzydłowy – jego „praca” polega na ataku z piłką przy nodze. Nie wymaga się od niego zdolności defensywnych – musi za to umieć grać bez piłki oraz przewidywać to, co może się stać na boisku. W razie potrzeby może zbiegać do środka, mijać obornę dryblingiem i strzelać bramki.
Obecny przykład – Theo Walcott (Arsenal, Anglia), Cristiano Ronaldo (Real Madryt, Portugalia)
Klasyczny przykład – Garrincha (Brazylia), Ryan Giggs (Man Utd), Johnny Rep (Ajax, Holandia)
Schodzący napastnik – Alex Ferguson twierdzi, że zawodnik, który szuka gry zbiegając ze skrzydła do środka, jest groźniejszy niż ten, który robi na odwrót. Jako dowód może posłużyć C. Ronaldo, który w sezonie 07/08 zdobył 42 bramki, w tym sporo właśnie z tej pozycji. Dzięki bramkostrzelnym zawodnikom takim jak Henry, Messi czy Libery ta pozycja staje się coraz bardziej popularna. Schodzący napastnik musi być szybkim, dobrym dryblerem, dysponującym niezłym uderzeniem i techniką użytkową. Ta kombinacja jest bez wątpienia zabójczą bronią. Schodzący napastnik może pomóc „otworzyć" obronę, ale drużyna może tracić atuty w szerokości gry jeśli obaj skrzydłowi grają w ten sposób. Można to zniwelować poprzez ofensywną grę bocznych obrońców.
Obecny przykład – C. Ronaldo (Real, Portugalia), Thierry Henry (Barcelona, Francja), Franck Ribery (Bayern, Francja)
Klasyczny przykład – na razie brak, ale prawdopodobnie C. Ronaldo będzie takim przykładem w niedługim czasie.
Wysunięty rozgrywający – ofensywna wersja pomocnika grającego w tej roli. Jednak, jako że gra na skrzydle musi być szybki, dobrze dryblować. Jego silną stroną powinny być też precyzyjne dośrodkowania i dobra gra „dwójkowa”. Innymi słowy jest to połączenie schodzącego napastnika ze skrzydłowym, więc z reguły w tej roli grają niezwykle kreatywni zawodnicy, którzy bez problemu potrafią zakręcić całą obroną.
Obecny przykład – Lionel Messi (Barcelona, Argentyna), Niko Krajcar (Chorwacja)
Klasyczny przykład – George Best (Man Utd, Irlandia Północna)
Defensywny skrzydłowy – praktycznie ta sama rola co w przypadku PL/PP. Różnią się tylko umiejętnościami – ofensywny pomocnik grający jako defensywny skrzydłowy musi dysponować lepszą techniką, podaniami, dryblingiem i kreatywnością. Jego podstawowym zadaniem jest nękanie bocznych obrońców rywala i niewielka pomoc w destrukcji.
Obecny/klasyczny przykład – ta rola to raczej „narzędzie” do dodatkowej ochrony na skrzydłach niż pozycja na całą karierę. Można tu ewentualnie podać przykład Dirka Kuyta (Liverpool)
Ofensywny środkowy pomocnik (OPŚ)
Ofensywny pomocnik – typowy atakujący pomocnik, szukający gry i wspierający napastników. Może decydować się na strzały z dystansu, albo dogrywać piłki w pole karne.
Podobnie jak typowy PŚ, OPŚ na tej pozycji jest graczem uniwersalnym. Jeśli ma ustawiony atak, to będzie wjeżdżał w „szesnastkę” i strzelał, a jeśli będzie grał z zadaniem wsparcia, to będzie więcej podawał i raczej strzelał z dystansu.
Obecny przykład – Frank Lampard (Chelsea, Anglia)
Klasyczny przykład – Paul Scholes (Man Utd, Anglia)
Wysunięty rozgrywający – to samo co w przypadku PŚa grającego w tej roli, z wyjątkiem tego, że może mieć jeszcze mniej predyspozycji do obrony. Ma za zadanie rozprowadzać piłkę – i ma robić to najlepiej jak potrafi. Na takiej pozycji grali Zidane, Riquelme i Didi, a obecnie Kaka i Modrić. Nigdy nie jest przypisany do konkretnego miejsca na boisku – ma krążyć i szukać gry. Z pewnością będzie mu potrzebna pomoc innych pomocników – czy to w utrzymaniu szyku czy w odzyskaniu posiadania piłki.
Obecny przykład – Kaka (Real, Brazylia), Luca Modrić(Tottenham, Chorwacja), Cesc Fabregas (Arsenal, Hiszpania)
Klasyczny przykład – Juan Roman Riquelme (Argentyna), Zizou (Real, Francja), Didi (Brazylia)
Klasyczna „10” (K10) – grający na 3/4 (boiska, nie gwizdka) jest jeszcze bardziej atakującą wersją rozgrywającego. Można go w sumie określić mianem „fałszywego” napastnika. Kreatywny, bardzo rzadko wraca się po piłkę, a jeszcze rzadziej pomaga w obronie. Ma jeszcze większą swobodę pozycyjną niż rozgrywający. We właściwej drużynie, właściwy zawodnik może być zabójczą bronią. Kluczowy element drużyn grających ustawieniem 4-6-0.
Obecny przykład – Francesco Totti (AS Roma, Włochy), Kaka (Real, Brazylia)
Klasyczny przykład – Roberto Baggio (Włochy), Diego Maradona (Argentyna), Denis Bergkamp (Arsenal, Holandia), Pele (Brazylia)
Schodzący napastnik - trochę inaczej niż w przypadku bocznego pomocnika, gdyż w tym przypadku mówimy po prostu o cofniętym napastniku. To klasyczna rola dla zawodnika wspierającego napastnika w ustawieniu 4-4-1-1. Na pierwszy rzut oka to pomocnik z praktycznie nieograniczoną swobodą pozycyjną, a tak naprawdę to napastnik. Dlatego będzie potrzebował atrybutów dla niego typowych – wykańczania, opanowania, techniki jak również kreatywności, aby obsłużyć partnerów z drużyny. Jest to rola podobna do K10 z tą różnicą, że K10 najpierw myśli o podaniach, a schodzący napastnik skupia się na strzelaniu bramek.
Obecny przykład – Wayne Rooney (Man Utd, Anglia)
Klasyczny przykład – Bobby Charlton (Man Utd, Anglia), Teddy Sheringham (Man Utd, Anglia), Nandor Hideguti (Węgry)
Środkowy napastnik (N/NŚ)
Cofnięty napastnik – zawodnik w tej roli ma w razie potrzeby cofać się do linii pomocy po piłkę a potem wybrać między szybkim rozegraniem albo zwolnieniem tempa i poczekaniem na to, aby jego partnerzy zdążyli przesunąć się do przodu. Użyteczny zarówno jako singiel, jak i w duecie. Z reguły w miarę silny i kreatywny. Podobnie jak odgrywający będzie grał często tyłem do bramki, ale raczej z piłką przy nodze niż walcząc o nią w powietrzu. Rzadko kiedy strzela dużo bramek, ale jest za to świetnym asystentem i jako samotny napastnik (Guivarc’h na Mundialu w 1998), i grając w duecie (Teddy Sheringam w Manchesterze)
Obecny przykład – Carlton Cole (West Ham, Anglia), John Carew (Aston Villa, Norwegia)
Klasyczny przykład – Teddy Sheringam (Man Utd, Anglia), Stephene Guivarc’h (Francja)
Środkowy napastnik – z reguły gra na granicy spalonego, czekając tylko na dokładne podanie od partnera z drużyny. Rywal może łatwo go odizolować, dlatego potrzebuje wsparcia ze strony pomocników lub drugiego napastnika. Szybki, dobrze gra z piłką przy nodze i jest niezwykle skuteczny w wykańczaniu akcji. Jest trochę lepiej wyszkolony niż Lis pola karnego – czasem gra trochę cofnięty, aby zając pozycję do podania lub aby wyciągnąć obrońcę. Z reguły najlepszy strzelec w drużynie – na nim opiera się gra w ataku, więc musi dobrze sobie radzić z grą pod presją.
Obecny przykład – Fernando Torres (Liverpool, Hiszpania), Samuel Eto’o (Inter, Kamerun)
Klasyczny przykład - Ronaldo (Real Madryt, Brazylia), Gerd Muller (Bayern Monachium, RFN)
Odgrywający – wielki facet z przodu, który ma strącać piłki do partnerów jak i w razie potrzeby umieć się przy niej utrzymać. Świetny w powietrzu (skoczność, gra głową, siła), jest „celem” zagrań od bramkarza lub obrońców. Jest również dużym zagrożeniem przy stałych fragmentach gry. Nie musi być wybitnym technikiem czy zawodnikiem wykańczającym akcje – jego siła i wzrost są jego głównymi atutami. Jako samotny napastnik może być odcięty od gry, natomiast dobrze wypada w duecie z Lisem lub środkowym napastnikiem,
Obecny przykład – Emile Heskey (Aston Villa, Anglia)
Klasyczny przykład – Jan Koller (Czechy)
Lis pola karnego – ginący gatunek we współczesnym futbolu. A wszystko przez kierunek, w którym „rozwijają” się napastnicy – mają być bardziej wszechstronni, czyli cofać się po piłkę, rozgrywać czy wspierać pomoc. Zupełnie inaczej jest z Lisem – ma sępić w polu karnym i czekać na podania. Łatwo przychodzi mu zdobycie 30 bramek w sezonie, ale cały zespół jest wtedy ustawiany pod niego. Nie ma mowy aby grał jako samotny napastnik. Musi być opanowany, świetnie wykańczać akcje i dobrze się ustawiać.
Obecny przykład – Raul Gonzalez (Real Madryt), Michael Owen (Man Utd, Anglia)
Klasyczny przykład – Gary Lineker (Everton, Anglia)
Kompletny napastnik – czasami zdarza się, że zespół dysponuje szybkim, wysokim, inteligentnym, dobrym z piłką przy nodze i w powietrzu, świetnie wykańczającym akcje zawodnikiem. W takim przypadku zespół ma wiele możliwości. Kompletny napastnik może grać sam, albo w duecie. Może grać tyłem do bramki albo na granicy spalonego. Zawodnik w tej roli jest sam sobie panem – decyduje o tym czy strzela, czy podaje, czy też wspiera pomoc. Mało który zespół dysponuje takim zawodnikiem. Ale jeśli masz takiego „kozaka” w swojej drużynie, to pozwól mu grać tak jak chce – na pewno będzie to z korzyścią dla Twojej ekipy.
Obecny przykład – Didier Drogba (Chelsea, WKS)
Klasyczny przykład – Johan Cruijff (Ajax, Holandia)
Defensywny napastnik – gdy zespół gra przeciwko dużo lepszemu rywaliowi, będzie potrzebował dodatkowej pomocy w obronie. Jedną z opcji jest ustawienie napastnika tak, aby wracał się za akcją na tyle na ile jest to możliwe i wywierał pressing na pomoc rywala. Zespół traci wtedy trochę siły w ataku, ale zyskuje w obronie. Defensywny napastnik musi być niezły w odbiorze, dysponować dobrą wytrzymałością i ochotą do ciężkiej pracy. Jako singiel będzie potrzebował wsparcia pomocników, w duecie będzie skupiał się na dogrywaniu piłki. W sumie jest to bardziej defensywna wersja cofniętego napastnika. Jednak jest to tylko narzędzie niż pozycja na całą karierę.
Obecny przykład – Wayne Rooney (Man Utd)
Klasyczny przykład – raczej narzędzie niż pozycja. Możemy wskazać jedynie zawodników, którzy dobrze wywiązują się z tego zadania w poszczególnych meczach, a nie w czasie całej kariery.
Klasyczna „10” – niemal identyczna rola do OPŚa . Dla przykładu – wielu mówi, że Roma gra ustawieniem 4-6-0, gdy jednak można to nazwać 4-5-1 z Tottim jako K10.
Obecny przykład – Francesco Totti (AS Roma; Włochy), Kaka (Real; Brazylia)
Klasyczny przykład – Roberto Baggio (Włochy), Diego Maradona (Argentyna), Denis Bergkamp (Arsenal, Holandia), Pele (Brazylia)
Obowiązki
Definiują, na czym ma skupić się dany zawodnik. Wyróżniamy trzy rodzaje zadań: atak, obrona i wsparcie. Jest również możliwe ustawienie opcji automatycznie, tzn. kreator sam będzie przydzielał odpowiednie zadania poszczególnym zawodnikom.
Gracze z zadaniem obrony będą mieli ograniczone rajdy z piłką i bez niej. Ich zadaniem będzie trzymanie się z tyłu i zapewnianie odpowiedniego zabezpieczenia w defensywie.
Gracze wspierający mają łączyć obronę z atakiem. Zawodnicy z tym poleceniem będą zarówno odpowiedzialni za dogrywanie piłki do graczy ofensywnych, jak i stanowienie pierwszej linii obrony.
I w końcu zawodnicy z funkcją ataku. Jeśli tylko jest to możliwe mają naciskać na obronę rywala. Są również odpowiedzialni za zdobywanie bramek i rozgrywanie piłki pod bramką przeciwnika.
Przydzielanie zadań, zależnie od ról, może dodać tego „czegoś” do naszej taktyki. Zmiany osiągane dzięki zadaniom polegają na tym, że zawodnicy grają głębiej lub szerzej w stosunku do pierwotnych pozycji. Dla większości graczy zadania są tym, czym kiedyś były strzałki.
Przydzielanie zadań
Ważne jest, aby drużyna zachowywała równowagę pomiędzy zadaniami, w zależności od wybranej strategii. Ofensywne taktyki będą wymagały większej ilości atatkujących graczy, a defensywne na odwrót. Zeszłoroczny poradnik zalecał, aby w defensywnych strategiach używać pięciu broniących, dwóch wspierających i trzech atakujących zawodników; natomiast w ofensywnych - trzech broniących, dwóch wspierających i pięciu atakujących. W taktykach pośrednich zaleca się stosowanie większej liczby zawodników wspierających.
Kreator będzie przydzielał role i obowiązki adekwatnie do taktyki, jednak dla niektórych zawodników będzie ustawił opcję automatycznie. Z reguły będą to boczni obrońcy, których zachowanie na boisku będzie zależne od preferencji taktycznych.
Równowaga
To kluczowe słowo w piłkarskiej taktyce – znalezienie odpowiedniego balansu między siłą i kreatywnością w ataku oraz stabilnością gry obronnej jest niezwykle precyzyjnym działaniem. Ogólnie rzecz biorąc chodzi tu o zapewnienie wsparcia i zabezpieczenia. Dlatego zadania są tak ważne w odniesieniu sukcesu.
Nie polega to w żadnym wypadku na tym, że wszyscy obrońcy mają bronić, pomocnicy wspierać a napastnicy atakować. Takie ustawienie prowadziłoby do statyczności w grze i braku komunikacji pomiędzy formacjami. Poniższe wskazówki są standardowym wyborem przy ustawieniu 4-5-1 i 4-4-2.
Obrona: Jak było już mówione, boczni obrońcy z reguły mają ustawioną opcje automatycznie. Zależnie od potrzeby mają oni grać bardziej z tyłu, lub atakować po skrzydłach. Natomiast środkowi obrońcy mają zawsze trzymać się z tyłu. Dlatego ich role w defensywie, nie licząc zwykłej obrony to powstrzymywanie i zabezpieczenie. Zawodnik powstrzymujący będzie łamał linię obrony wychodząc do przodu, a zabezpieczający będzie grał delikatnie cofnięty, skupiając się na „czyszczeniu” bezpańskich piłek.
Pomoc: Ważne jest, aby pomocnicy wspierali zarówno atak jak i obronę. W poprzednich poradnikach było to związane z podziałem na PŚd i PŚo.
Wystawianie do gry pomocnika z obowiązkiem obrony jest kluczowym elementem taktyki. Kiedy przeciwnik rusza z kontrą, dodatkowy zawodnik przynajmniej spowolni atak rywala i da szanse powrotu reszcie drużyny. W ofensywnych taktykach broniący środkowy pomocnik będzie jednym z 3 defensywnych zawodników w drużynie – poza dwoma środkowymi obrońcami.
Podobnie jeśli chodzi o pomocnika z zadaniem wsparcia bądź ataku – taki zawodnik będzie łącznikiem z napastnikami. W 4-4-2 opcja wsparcia będzie wystarczająca, jednak w 4-5-1 warto ustawić opcję ataku jednemu ze środkowych pomocników. Ma to na celu wsparcie osamotnionego napastnika.
Skrzydłowi lub boczni pomocnicy mają często ustawianą opcję ataku. Umożliwia im to nieograniczoną swobodę w bocznych sektorach boiska. Nie zawsze obaj skrzydłowi musza atakować – z jednej strony atakujący skrzydłowy pozwala przełamywać obronę i jest użyteczny w kontrze szczególnie, gdy boczni obrońcy rywala grają ofensywnie. Jednak gdy boczni obrońcy rywala mają raczej defensywne nastawienie, warto ustawić własnym skrzydłowym opcję wsparcia, aby łatwiej było im znaleźć wolne pole do gry.
Atak: gdy grasz dwoma napastnikami, ważne jest, aby rozdzielić między nich obowiązki – jednemu wsparcie, drugiemu atak. Taki podział służy dwóm celom. Po pierwsze, tworzy pomost między atakiem a pomocą; a po drugie obronie trudniej będzie rozgryźć Twój atak. Można również ustawić kombinację NŚ-OPŚ. Z reguły gracz atakujący jest graczem strzelającym (szybszy zawodnik, tudzież lis pola karnego) a wspierający asystentem (kreatywny napastnik lub odgrywający)
Natomiast grając z jednym napastnikiem ważne jest aby ustawić wsparcie jednemu z OPŚ, lub samemu napastnikowi. Gdyby ustawić mu atak, spowodowałoby to, że grałby bark w bark z ostatnim obrońcą, ale byłby odcięty od podań. Jeśli gracz bez jakiegokolwiek OPŚa to bezwzględnie ustaw atak jednemu z pomocników.
To jak ustawisz zadania swoim zawodnikom zależy tylko od Ciebie. Stosowana strategia czy role będą dodatkowo wpływać na zachowanie graczy – ale utrzymanie równowagi zawsze jest użytecznym elementem, który pozwala funkcjonować drużynie jako jednej, zgranej całości.
[/roz][roz]
Spis treści [pokaż]
Dostosowywanie się do sytuacji
Instrukcje dotyczące rywala
Nigdy nie lekceważ siły, jaką mogą mieć instrukcje dot. rywala. Pewni piłkarze muszą być traktowani w specjalny sposób – mówimy tu o pressingu, kryciu i odbiorze. Na przykład, groźnego napastnika rywali można wypychać w stronę narożników, aby pozbawić go możliwości do ataku, a gdy grasz bez skrzydłowych, to warto ustawić drużynie pressing na bocznych obrońcach. Podpowiedzi asystenta są w tym aspekcie gry bardzo pomocne.
Instrukcje dot. rywala mają duży wpływ na indywidualne i drużynowe polecenia, więc trzeba uważać aby z nimi nie przesadzić, gdyż może się to negatywnie odbić na grze drużyny.
Rozpoznać zagrożenie
Kluczowym elementem tego aspektu gry mogą być raporty przedmeczowe i konferencje prasowe. Często dziennikarze wskazują zawodnika, który ich zdaniem jest największym zagrożeniem. Może pomóc Ci to w opracowaniu sposobu na wyłączenie tego gracza z gry. Oczywiście możesz zignorować wskazówki i zagrać po swojemu. Poświęcić szyki obronne aby zneutralizować tego jednego, jedynego zawodnika? Czy też przewidzieć jak dobry może być gracz? To są podstawowe pytanie, które będziesz sobie zadawał przy każdym meczu.
Pamiętaj, że masz do dyspozycji wszelkie statystki zawodnika: średnią ocen, liczbę zdobytych bramek, nagród i asyst oraz oczywiście umiejętności. Na podstawie tych danych możesz podjąć samodzielną decyzję lub oprzeć się na analizie scouta i dziennikarzy.
Jak tylko zacznie się mecz, to od razu można zauważyć, który zawodnik jest prawdziwym zagrożeniem. Są to oczywiście subiektywne odczucia – na przykład podgląd kluczowych momentów może wskazać zawodnika, który sieje największe spustoszenie w Twoich szeregach. Jednak można podejść do tematu bardziej analitycznie – poprzez analizę indywidualnych statystyk zawodnika. Zobaczysz wtedy, że np. jeden z zawodników rywala dostaje więcej piłek niż inni, a Twoi gracze zbyt mało go naciskają.
Jak poradzić sobie z zagrożeniem
Mamy do wyboru cztery rodzaje instrukcji dot. zawodników rywala.
Ścisłe krycie
Zawsze: ścisłe krycie wymaga, aby Twój zawodnik siedział na plecach rywala, któremu zostało ono przypisane – z reguły będzie to przez cały czas jeden i ten sam zawodnik, ale inni gracze Twojej drużyny, w razie potrzeby też będą włączać się do krycia. Ogranicza to w znaczny sposób wolną przestrzeń, na której może operować rywal, a Twój grajek ma większe szanse na przechwycenie podania, kierowanego do jego „podopiecznego”. W związku z tym rywal będzie zmuszany do szukania wolnego miejsca do gry, co z kolei może powodować, że będzie musiał grać w mniej groźnych dla Ciebie sektorach boiska.
Plusy: nacisk na zawodnika; sprawia, że rywalowi trudniej grać podaniami; pozwala na efektywne krycie, gdy przeciwnik używa formacji innej niż Twoja.
Minusy: szybcy i zwinni zawodnicy mogą łatwo się urwać kryjącym; wymaga od Twoich zawodników dobrego krycia i ustawiania się; mogą powstawać luki jeśli zawodnicy zbytnio się oddalają od swoich pozycji lub je zmieniają; wysocy zawodnicy mogą wygrywać niemal wszystkie pojedynki główkowe i stwarzać tym okazje do ataku.
Nigdy: może być użyteczne, aby dać danym zawodnikom trochę więcej przestrzeni. Jeśli napastnik ciągle gubi kryjącego lub ściśle kryty zawodnik wyciąga Twojego kluczowego gracza z pozycji, to warto wtedy odpuścić ścisłe krycie. Utrzymywanie obrony w szyku i zmuszanie rywala do bardziej aktywnej gry może sprawić, że trudniej będzie mu stworzyć zagrożenie pod Twoją bramką.
Plusy: drużyna utrzymuje szyk; daje to szanse wolniejszym obrońcom na właściwą reakcję; wymaga niższych umiejętności.
Minusy: trudniej odebrać piłkę; może pozostawiać zdolnym zawodnikom zbyt dużo wolnego miejsca.
Pressing
Zawsze: skutkuje zwiększeniem nacisku na graczy rywala co powoduje, że ci gorzej podają i częściej gubią piłkę. Jest to niezwykle efektywne przeciwko wolnym, słabym technicznie zawodnikom, którzy źle grają pod presją. Również taka gra wymusza inne zachowanie Twoich graczy – będą ganiać do piłki nawet w tych sektorach boiska, w których zazwyczaj tego nie robią, np. grając wąskim ustawieniem będą naciskać na skrzydłowych rywala.
Plusy: przeciwnik gra pod presją; dobry sposób na zespoły, które opierają atak na wymianie podań; pozwala na szybki odbiór piłki i wyprowadzenie kontry; świetne narzędzie do zapewnienia ochrony w bocznych sektorach
Minusy: łatwo wyciągnąć gracza z przypisanej mu pozycji; gracze słabi kondycyjnie będą się szybciej męczyć; zawodnicy rywala mogą się urwać, wykorzystując zwrotność i szybkość.
Rzadko: czasami wydaję Ci się , że lepiej zostawić danemu zawodnikowi więcej wolnego miejsca – czasem dlatego, że nie uważasz go za zagrożenie lub też koncentrujesz się na innych zawodnikach, a jeszcze innym razem jest tak, że zawodnik stanowi zagrożenie, ale tylko wtedy gdy gra pod pressingiem. „Odejście” od takiego zawodnika znaczy, że Twoi zawodnicy będą między nim a bramką, zmuszając go do dodatkowego wysiłku, przez co trudniej będzie mu strzelić lub podać do partnera z drużyny.
Plusy: użyteczne przeciwko szybkim zawodnikom – Twoi gracze mają więcej czasu na reakcję; gracze oszczędzają siły; drużyna utrzymuje szyk obronny, dzięki czemu przeciwnikowi trudniej jest się przebić.
Minusy: gracze, którzy dobrze grają z piłką przy nodze mogą przełamać Twoją obronę; trudniej jest odzyskać posiadanie piłki.
Odbiór
Agresywny: dobry przeciwko mało przebojowym zawodnikom oraz tym, którym nie wolno zostawić ani centymetra wolnego miejsca. Twardy, zdecydowany odbiór skróci czas, w którym będą oni przy piłce. Ostry odbiór sprawia, że można łatwiej odzyskać straconą piłkę
i szybko wyprowadzić kontrę. Powoduje też, że rywal nie może grać na jedno kopyto.
Plusy: zwiększenie szans na odbiór piłki; zniechęcenie do gry słabszych psychiczne rywali
Minusy: zwiększenie liczby fauli; uzdolnieni gracze mogą łatwiej zgubić krycie
Łagodny: jeśli niektórzy gracze rywala powodują wiele problemów przez to, że łatwo gubią kryjących czy też wymuszają dużo fauli w dogodnych miejscach, to dobrym rozwiązaniem będzie odpuszczenie ostergo odbioru piłki. Pozostając na swym miejscu, obrońca staje między bramką a atakującym i łatwiej jest mu go wypchnąć np. na skrzydło. Przeciwnik w takiej sytuacji będzie musiał podawać do kolegi z zespołu lub liczyć na własne umiejętności w pojedynkach 1 na 1.
Plusy: drużyna utrzymuje szyk; łatwiej jej wypychać rywala; popełnia mniej fauli.
Minusy: trudniej odzyskać posiadanie; przeciwnikowi łatwiej grać piłką.
Wymuszanie gry słabszą nogą
Jako że poradnik ma ponad 60 stron, zdecydowaliśmy się zostawić WGSN w spokoju i wyjaśnić je w naszych kolejnych publikacjach, dostępnych w późniejszym terminie. Będą tam zawarte różnice między zawodnikami grającymi w bocznych i środkowych sektorach boiska, wszystkie konsekwencje pozycyjne oraz, co najważniejsze, screeny i diagramy pomagające zrozumieć zamysły taktyczne. Będą one pokazywać kluczowe związki między grą w obronie a WGSN. Nie mamy tu wystarczająco miejsca. Sprawdzajcie więc regularnie FM-Britain.
Kombinacje
Niektórzy uważają, że kombinacje ww. instrukcji są mało intuicyjne. Tak jak zwykle, eksperymentowanie jest najlepszą drogą do znalezienia odpowiednich ustawień. Dla przykładu - jeśli chcę grać na rywalu i pressingiem i ostrym kryciem, to wtedy instruuję zespół aby krył ciasno, ale jeśli rywal zgubi kryjącego, to reszta drużyny ma przejąć krycie i zagrać pressingiem. Mogę również ustawić pressing i luźniejsze krycie – moi gracze mają naciskać na rywala wtedy, gdy będzie wiadomo, w który sektor boiska pobiegnie.
Polecenia z ławki
Polecenia z ławki, czy jak kto woli instrukcje z linii bocznej, pozwalają na szybsza reakcję na to co dzieje się na boisku czy też na zmniejszenie przewidywalności Twojej gry. Niektóre z nich mogą być używane przez cały mecz, inne są chwilowym remedium.
Polecenia z ławki to nowe, potężne narzędzie w Twojej karierze menadżerskiej. Ich efekty mogą znacznie modyfikować grę Twojego zespołu i dostosowywać ją do specyficznych sytuacji na boisku.
Dzięki zmianom możesz zamieniać porażki w remisy, a remisy w zwycięstwa. Ale nieprzemyślane decyzje mogą mieć odwrotny efekt. Dla większości graczy głównym pytaniem będzie „kiedy i jak z nich korzystać”.
Każde polecenie jest tu wymienione i rzeczowo, acz krótko opisane.
Modyfikacje długości podań
Gra piłką
Opis: Instrukcja dla drużyny, aby starała się utrzymywać przy piłce i nie grała długimi podaniami.
Jak działa: Skrócenie długości podań; zwolnienie tempa.
Kiedy: Gdy masz problem z utrzymaniem się przy piłce; gdy masz niski procent udanych podań; aby utrzymać piłkę daleko od rywala wtedy, gdy zależy Ci na wyniku.
Piłka do napastników
Opis: Instrukcja dla drużyny, aby szybko przerzucała piłkę w strefę obronną rywala.
Jak działa: Wydłużenie podań; podkręcenie tempa.
Kiedy: Gdy trudno przebić Ci się przez obronę rywala; kiedy masz wysokie posiadanie piłki i/lub dużo celnych podań, ale mało sytuacji podbramkowych; gdy potrzebujesz gola w końcówce; gdy grasz na długim boisku.
Modyfikacje sposobu podań
Podania na wolne pole
Opis: Instrukcja dla drużyny aby zagrywali piłki na dobieg, aby „uruchomić” graczy w ataku i stworzyć miejsce do przeprowadzenia akcji.
Jak działa: Zwiększenie liczby podań na dobieg.
Kiedy: Gdy nie możesz przebić się przez obronę rywala; kiedy masz wysokie posiadanie piłki i/lub dużo celnych podań, ale mało sytuacji podbramkowych; gdy rywal jest słabszy motorycznie (szybkość i przyspieszenie).
Podania do nogi
Opis: Polecenie dla drużyny, aby podawali piłkę bezpośrednio.
Jak działa: Redukcja podań na dobieg.
Kiedy: Kiedy masz problem z utrzymaniem się przy piłce; gdy masz niski procent celnych podań; kiedy przeciwnik notuje dużo przechwytów; kiedy Twój team jest wolniejszy od rywala.
Modyfikacje długości i kierunku podań
Wrzutki w pole karne
Opis: Polecenia dla drużyny, aby zagrywać piłki w pole karne i zdobyć dzięki nim przewagę.
Jak działa: Zmniejszenie ilości podań do obrońców i defensywnych pomocników; wydłużenie podań; zawężenie pola gry; gracze na skrzydłach maja utrzymywać piłkę i skupić się maksymalnie na dośrodkowaniach w pole karne, a ofensywni gracze mają grać bardziej z przodu.
Kiedy: Gdy potrzebujesz gola w końcówce; gdy dysponujesz wyższymi i/lub silniejszymi napastnikami niż obrońcy rywala.
Zagrania na skrzydła
Opis: Polecenie dla drużyny, aby zagrywać piłkę na skrzydła, co ma zmniejszyć potencjalne zagrożenie.
Jak działa: Zmniejszenie ilości podań do obrońców i defensywnych pomocników; szersze pole gry, skupienie się na podaniach na skrzydła.
Kiedy: Gdy grasz na utrzymanie w końcówce; gdy rywal kontruje środkiem; gdy masz szybkich skrzydłowych, dobrze czujących się w kontrataku.
Modyfikacje strzałów z dystansu
Strzały z każdej pozycji
Opis: Polecenie dla zawodników, aby strzelali skąd tylko mogą.
Jak działa: zwiększenie ilości strzałów z dystansu.
Kiedy: Gdy grasz z rywalem murującym dostęp do bramki; gdy masz problem z oddawaniem jakichkolwiek strzałów; gdy za wszelką cenę chcesz zdobyć bramkę.
Zagrania w pole karne
Opis: Polecenie dla zawodników, aby strzelali tylko wtedy gdy mają dogodną okazję.
Jak działa: Zmniejszenie ilości strzałów z dystansu.
Kiedy: Gdy zawodnicy strzelają ze zbyt daleka; gdy masz dużo oddanych strzałów, ale mało czystych sytuacji; gdy prowadzisz klub, w którym masz zawodników o niskich wartościach atrybutu strzały z dystansu.
Modyfikacje kierunku zagrań
Ataki skrzydłami
Opis: Polecenie dla drużyny, aby przeniosła ciężar gry na skrzydła.
Jak działa: Skupienie się na grze skrzydłami; napastnicy i ofensywni pomocnicy grają „do przodu”; skrzydłowi i boczni obrońcy mają się koncentrować na dośrodkowaniach i dryblingach; środkowi pomocnicy odpowiadają za przytrzymywanie i odbiór piłki.
Kiedy: Gdy rywal ma przewagę liczebną na środku; gdy masz dobrych skrzydłowych i bocznych obrońców; gdy grasz teamem cechującym się dobrymi dośrodkowaniami; gdy grasz na szerokim boisku.
Ataki środkiem
Opis: Polecenie dla drużyny, aby przeniosła ciężar gry na środek boiska.
Jak działa: Skupienie podań na środku; zmniejszenie aktywności w ataku w bocznych sektorach, a zwiększenie jej dla nie-broniących graczy na środku.
Kiedy: Gdy grasz bez skrzydłowych; gdy przeciwnik zostawia luki w środku pola; gdy masz dobrych graczy na środku; gdy grasz na wąskim boisku.
Modyfikacje ruchu
Zagrania na obieg
Opis: Polecenie dla bocznych obrońców, aby wybiegali przed skrzydłowych, dając im dodatkowe możliwości do podania piłki.
Jak działa: Boczni i wysunięci obrońcy: zwiększenie ilości rajdów, dośrodkowań; boczni pomocnicy: zmiana nastawienia, przytrzymywanie piłki, ograniczenie gry ofensywnej; ograniczenie aktywności dla skrzydłowych w bocznych sektorach boiska.
Kiedy: Gdy masz świetnych O P/L; gdy potrzebujesz większej możliwości podań pod bramką rywala; gdy masz przewagę liczebną i umiejętnościową na skrzydłach.
Chwila oddechu
Opis: Polecenie dla zawodników, aby zwolnili tempo gry.
Jak działa: Zmniejszenie ilości rajdów; zwolnienie tempa.
Kiedy: Gdy chcesz oszczędzać siły zawodników w czasie upału; gdy chcesz dać chwilę wytchnienia; aby uśpić czujność rywala.
Modyfikacje pola gry
Szersze pole gry
Opis: Polecenie dla drużyny, aby grała szerzej, bliżej bocznych linii.
Jak działa: Zwiększenie szerokości gry; więcej podań na skrzydła.
Kiedy: Gdy przeciwnik atakuje skrzydłami; gdy zagęszcza środek pola; gdy potrzebujesz więcej miejsca; gdy grasz na wąskim boisku.
Węższe pole gry
Opis: Polecenie dla drużyny, aby zagęścić środek pola.
Jak działa: Skupienie podań na środku; zawężenie pola gry.
Kiedy: Gdy rywal atakuje środkiem; gdy chcesz utrzymać wynik i zmniejszyć rywalowi pole do manewru; gdy grasz na szerokim boisku.
Modyfikacje linii obrony
Skrócenie pola gry
Opis: Polecenie dla obrony, aby grała dalej od bramki.
Jak działa: Wysunięcie linii defensywy; zwiększenie pressingu.
Kiedy: gdy rywal dysponuje wolnymi napastnikami; gdy grasz przeciwko cofniętemu rywalowi; gdy chcesz ograniczyć pole do manewru przeciwnikowi.
Cofnięcie do obrony
Opis: Polecenie dla obrony, aby grała bliżej bramki.
Jak działa: Cofnięcie linii obrony; zmniejszenie pressingu.
Kiedy: Gdy przeciwnik ma szybkich napastników; gdy grasz przeciwko ofensywnie nastawionemu rywalowi; gdy potrzebujesz więcej miejsca, grając z rywalem zagęszczającym obronę i pomoc.
Modyfikacje pressingu
Nękaj rywali
Opis: Polecenie dla drużyny, aby grała ostrzej pressingiem.
Jak działa: Zwiększenie pressingu; ciaśniejsze krycie; zwiększenie tempa.
Kiedy: Gdy szybko chcesz odzyskać piłkę; kiedy grasz przeciwko wolniejszym i słabszym technicznie rywalom; gdy chcesz im ograniczyć wolne pole.
Krycie na dystans
Opis: Polecenie dla zawodników, aby „odpuścić” rywali i zająć pozycje między nimi a bramką.
Jak działa: Zmniejszenie pressingu; zmiana krycia na „luźną” strefę; zwolnienie tempa.
Kiedy: Gdy grasz przeciwko szybszemu i lepszemu technicznie rywalowi; aby utrzymać porządek w defensywie; gdy potrzebujesz więcej miejsca na rozwinięcie ataku.
Modyfikacje odbioru
Agresywny odbiór
Opis: Polecenie dla zawodników, aby zaostrzyli odbiór piłki
Jak działa: Zwiększenie intensywności wślizgów i agresywności.
Kiedy: Gdy chcesz szybko odzyskać piłkę; gdy grasz przeciwko „miękkiemu” rywalowi; gdy masz niski procent skutecznych odbiorów.
Gra bez wślizgów
Opis: Polecenie dla zawodników, aby odpuścili wślizgi i stosowali je tylko w „czystych” sytuacjach.
Jak działa: Zmniejszenie agresywności w odbiorze dla wszystkich oprócz pomocników odbierających piłkę.
Kiedy: Gdy przeciwnik ma zbyt dużo rzutów wolnych; gdy chcesz utrzymać szyk w obronie; gdy grasz przeciwko zwinnym zawodnikom, potrafiącym unikać wślizgów.
Modyfikacje ekstremalne
Poniższe polecenia są dostępne tylko w przypadku gry dwoma strategiami: powstrzymywaniem i przewagą liczebną.
Gra bez ryzyka
Opis: Polecenie dla drużyny, aby grała jeszcze bardziej defensywnie niż przy samym powstrzymywaniu.
Jak działa: Ograniczenie działań ofensywnych dla wszystkich oprócz napastników; zmniejszenie ilości rajdów z piłką
Kiedy: W końcowej fazie meczu; gdy rywal szturmuje Twoją bramkę.
Gra na większym ryzyku
Opis: Polecenie dla drużyny, aby jeszcze bardziej angażowała się w atak.
Jak działa: Maksymalizacja siły ofensywnej; zwiększenie ilości rajdów z piłką.
Kiedy: W końcowej fazie meczu, gdy za wszelką cenę chcesz zdobyć bramkę.
Jak czytać statystyki meczowe?
Statystyki, które tworzą się w trakcie meczu mogą być dobrym wskaźnikiem słabych punktów Twojej taktyki. Niektóre z tych informacji są również zawarte w podpowiedziach asystenta.
Pamiętaj, że zawracania uwagi na szczegóły w trakcie meczu jest bardziej użyteczne niż bazowanie tylko na liczbach.
Zbyt mało strzałów w światło bramki (SWŚB)/ stuprocentowych sytuacji bramkowych (SSB)
Z reguły krytykuje się drużynę za to, że nie potrafi stworzyć sobie dogodnych sytuacji pod bramką rywala. Kiedy Twoi napastnicy ciągle pudłują, stworzenie im kilku dodatkowych SSB może pomóc w zdobyciu upragnionej bramki. Zwróć uwagę na poniższe statystyki, które mają związek z ilością SWŚB i SSB oraz wypróbuj wskazane rozwiązania.
Mało oddanych strzałów: sprawdź ile strzałów oddaje rywal. Jeśli również mało, to znaczy, że albo zawodnicy mało strzelają lub mają mało okazji do strzału. Spróbuj grać bardziej ofensywnie lub z kontry – jeśli będziesz więcej atakował, to będziesz miał więcej okazji do strzałów.
Dużo oddanych strzałów: pomimo dużej ilości strzałów, zespół ma słabą skuteczność. Sprawdź ilość strzałów z dystansu i upewnij się, ze zawodnicy nie strzelają nadmiernie z dużych odległości. Stosuj polecenie zagrań w pole karne lub krótsze podania – będziesz stwarzał mniej sytuacji, ale będą one lepsze jakościowo; rozważ także grę na kontroli lub jeszcze bardziej defensywnej strategii.
Dużo strzałów z dystansu: stosuj zagrania w pole karne. Dzięki temu zespół rzadziej strzelał z dystansu
Mało strzałów z dystansu: rozważ użycie polecenia strzałów z każdej pozycji przez krótką chwilę. Przynajmniej przetestujesz bramkarza rywali. Szczególnie gdy oddajesz mało strzałów. Można to uznać nawet za pewien akt desperacji. Patrząc ogólnie, mniej strzałów z dystansu jest bardziej efektywne niż ich nadmiar. Chociaż z drugiej strony – nie wygrasz na loterii, jeśli nie kupisz losu…
Dużo zablokowanych strzałów: może wskazywać na to, że rywal zagęszcza grę we własnym polu karnym, zmuszając Twoich zawodników do strzałów zza pola karnego. Warto obejrzeć kluczowe momenty meczu. Skuteczne mogą to być zagrania w pole karne, kontrola lub też inny sposób na stworzenie sobie sytuacji na małej powierzchni.
Niski procent posiadania piłki: oddajesz mało strzałów, ponieważ nie jesteś w stanie utrzymać się przy piłce. Zastanów się nad zmianą sposobu podań lub strategii, dzięki której będziesz częściej utrzymywal się przy piłce. Rozwiązaniem może być także zmiana formacji na taką, gdzie jest więcej ofensywnych graczy, mogących rozgrywać piłkę blisko bramki rywala.
Wysoki procent posiadania piłki: problem odwrotny do powyższego – masz piłkę, ale nie umiesz tego wykorzystać. Rzuć okiem na strefu boiska i sprawdź czu przypadkiem nie grasz za dużo w swojej własnej strefie obronnej lub w środku pola. Zacznij stosować więcej atakujących zawodników, ale także ustaw zespól bardziej ofensywnie i graj dłuższymi podaniami oraz pozwól zawodnikom na trochę więcej strzałów z dystansu.
Mało skutecznych dośrodkowań: zbyt dużo dośrodkowań, zbyt mało strzałów. Staraj się grać piłką trochę więcej przez środek a nie tylko po skrzydłach. Z drugiej strony, możesz potrzebować silniejszych i/lub wyższych napastników oraz lepszych graczy dośrodkowywujących. Ocena pojęcia „małej ilości dośrodkowań” jest trudna i subiektywna. Aby poprawnie wykorzystać te dane, najlepiej jest przyjrzeć się kluczowym sytuacjom i zakładce „analiza”. Dla przykładu – wąsko grające formacje będą rzadziej próbować dośrofkowań niż te grające szeroko na skrzydłach.
Zbyt dużo strzałów na Twoją bramkę
Innym problemem jest to, że przeciwnik oddaje zbyt dużo strzałów. To znaczy, że musisz użyć instrukcji „ścieśniających” obronę. Zawsze oglądaj kluczowe momenty meczu, aby sprawdzić jak przeciwnik tworzy sobie sytuacje do strzału i czy Twoje zmiany przynoszą oczekiwany efekt. Pamiętaj, że musisz zachować balans pomiędzy szykiem zespołu a odbiorem piłki.
Rywal oddaje dużo strzałów z dystansu: nie musi to być problemem. Przynajmniej wiadomo, ze rywalowi ciężko podejść pod Twoją bramkę. Użycie opdwoiednich instrukcji, wystawienie do gry DPŚa czy też wysunięcie linii obrony jeszcze bardziej utrudni przeciwnikowi grę na 20-30 metrze.
Rywal ma dużo SWŚB/SSB – to znaczy, ze coś nie tak jest z Twoja oboroną. Zacznij grać bardziej defensywnie i stosuj odpowiednie IDP. Oglądaj kluczowe moenemty i poświecaj więcej uwagi zakładce Analiza, aby rozpracować system gry rywala i skutecznie z nim walczyć.
Rywal ma wysoki procent skutecznych dośrodkowań: oznacza, że zostawiasz za dużo wolnego miejsca na skrzydłach i/lub masz problem na środku obrony. Znajdź wyższych/silniejszych OŚ i ustaw szersze pole gry. Stosuj indywidualne instrukcje na skrzydłowych rywala, albo ustaw formację i z bocznymi obrońcami, i z bocznymi pomocnikami.
Rywal ma wysoki procent posiadania piłki: kiedy rywal kiedy przeciwnik posiada piłkę częściej niż Ty, to z reguły stwarza sobie więcej sytuacji. Graj mocniejszym pressingiem i ostrzejszy odbiorem. Warto również sprawdzić, kórzy zawodnicy rywala najczęściej są przy piłce i zastosować wobec nich odpowiednie polecenia. Można tez zmienić formację na taką, która pomoże ich zneutralizować. Próbuj też grać bardziej defensywnie.
Rywal ma wysoki procent celnych podań: sprawdź, kórzy zawodnicy podają najczęściej i zastosuj wobec nich odpowiednie instrukcje. Przerywaj grę silniejszym pressingiem. Graj wysuniętą linią obrony i zawęzaj pole gry. Sprawdź czy nie zostawiasz bocznych sektorów zbyt odkrytych.
Rywal ma niski procent celnych podań/posiadania piłki: to znaczy, że rywal łapie Cię często na kontrach. Cofnij linię defensywy lub graj z defensywnym pomocnikiem. Zmniejsz natężenie ofensywy lub powierz atak najlepiej grającym w nim zawodnikom.
Zbyt niski procent posiadania piłki. Bez piłki nie zdobędziesz gola. Oglądając kluczowe momenty możesz sprawdzić dlaczego tracisz piłkę oraz to, którzy zawodnicy mają najwięcej strat. Dzięki temu będziesz mógł odpowiednio zareagować.
Wysoki procent celnych podań: jeśli masz dużo celnych podań, ale ciągle masz problem z utrzymaniem się przy piłce, to znaczy, ze zbyt słabo nasiskasz na rywala. Zwiększ pressing i/lub zaostrz odbiór. Graj bardziej ofensywnie, ale pamiętaj aby mieć na boisku dobrych „przecinaków”.
Rywal ma wysoki procent celnych podań: robisz zbyt mało, aby przerwać grę rywala. Tak jak powyżej, grać z dobrym „przecinakiem” i ustaw zespół bardziej agresywnie. Sprawdź, w których strefach boiska rywal najczęściej podaje i zagęść w nich grę. Warto też otoczyć specjalną troska najbardziej aktywnego „podawacza”.
Niski procent celnych podań: nie umiesz rozegrać piłki jeśli już jestes w jej posiadaniu. Potrzebujesz lepszych podań i więcej wolnej przestrzeni. Graj krótszymi podaniami bardziej ostrożnie. Sprawdź, którzy gracze maja najwięcej zmarnowanych podań i dlaczego. Zmień im ustawienia, aby lepiej dobierali podania: krótsze, gdy zbyt rzadko podają do partnerów obok; dłuższe, jeśli nie wykorzystują dogodnych okazji do krosów. Aby zwiększyć sobie pole manewru cofnij linie obrony i/lub roszrzesz pole gry.
Pozycje, role i zadania zawodników też mogą być tu ważnym czynnikiem. Często zbyt dużo zawodników atakuje, co zmniejsza ilość opcji rozegrania piłki. Ograniczenie niektórych zadań może stworzyć „trójkąty” z zawodników, pozwalające na lepsze wykorzystywanie podań i przestrzeni – może to dać większą korzyść niż bezsensowne szarżowanie na bramkę.
Niski procent wygranych pojedynków główkowych: grasz zbyt dużo górnych, długich piłek, a nie wygrywasz pojedynków w powietrzu. Graj po ziemi, albo znajdź wyższego i silniejszego odgrywającego. Skróc podania i utrzymuj się dłużej przy piłce.
Niski poziom odbioru: albo grasz zbyt ostro i przeciwnik unika krycia, albo grasz za ostro tam gdzie nie trzeba. Jeśli popełniasz mało fauli, graj bardziej agresywnie; a jeśli jest ich zbyt dużo to odpuść trochę w odbiorze. Sprawdź czy Twój zespół nie ma problemu z utrzymaniem szyku. Jeśli ma, to odpuść trochę pressing i/lub graj defensywniej. Czasem przydatna jest zmiana systemu krycia. Sprawdź też, którzy gracze mają największy problem z odbiorem i/lub popełniają najwięcej fauli i spróbuj znaleźć tego przyczynę.
Zbyt dużo żółtych kartek. Zawieszenia mogą Ci się odbić czkawką w końcówce sezonu, szczególnie wtedy, kiedy masz jeszcze kilka kontuzji w zespole. Dlatego ytrzymanie dyscypliny jest tak ważne. Gracze zawsze będą dostawać kartki, ale możesz sprawić, że będą dostawać ich mniej niż rywal.
Wysoki poziom odbioru: odbierasz czystko większość piłek, ale jak Ci nie idzie, to kończy się faulem. Zmniejsz agresywność, aby zawodnicy atakowali wślizgami tylko wtedy, gdy są pewni swojego zagrania. Każdy menago chce aby jego zespół miał odbiór na wysokim poziomie. Jeśli jednak dostajesz przez to dużo „żółtek”, to warto trochę odpuścić, aby unikać wykluczeń.
Mało popełnianych fauli: tak jak powyżej. Jeśli nie odbierasz piłki, to faulujesz, ale ostro. Sprawdź statystyki, aby przekonać się czy nie jest to przypadkiem dzieło jednego „asa”. Może to być wina jego agresywności albo pozycji, na której gra. W każdym bądź razie, trzeba znaleźć tego przyczynę – obserwuj gracza przez kilka spotkań.
Niski poziom odbioru: nie jesteś w stanie utrzymać szyku i rywal wkręca Twoich obrońców w murawę. Pracuj nad szykiem poprzez bardziej defensywną grę. Pomóc może też zastosowanie sztywniejszej filozofii i odpuszczenie pressingu. Jeśli problemem nie jest utrzymanie pozycji, to pomóc Ci może podniesienie agresywności w odbiorze. Czasem odbiór na pół gwizdka jest przyczyną większej ilości rzutów wolnych niż jakbyś grał na „stówę”.
Dużo popełnianych fauli: to samo co powyżej. Dodatkowo sprawdzaj w statystykach, któ®zy gracze najczęściej faulują. W profesjonalnym futbolu sędziowie pokazują kartki tak mniej więcej po 3-4 przewinieniach. Staraj się aby zawodnicy popełniali ich jak najmniej – oglądaj kluczowe momenty, aby sprawdzić czemu zawodnicy faulują i znajdź rozwiązanie.
Analiza
Nowością w FM10 jest ekran analizy, na który składają się tabele i klasyczny widok boiska. Jest to świetne narzędzie do oceny gry Twojej drużyny i znalezienia luk w Twoim planie taktycznym. Dużo więcej informacji jest użytecznych – bardziej niż suche liczby w tabelkach. Pomaga to w wypunktowaniu słabych miejsc w drużynie i wyjaśnieniu dziwnych sytuacji w statystykach meczowych. W połączeniu z oglądaniem kluczowych momentów, pozwala na łatwiejsze rozwiązywanie problemów pojawiających się w trakcie meczu czy sezonu.
Klikając na „kropki” na ekranie analizy zobaczysz powtórkę sytuacji – masz teraz możliwość zobaczenia co idzie dobrze, a co źle.
Strzały
Ekran strzałów dostarcza informacji o tym jak strzelasz bramki albo dlaczego ich nie zdobywasz (to samo tyczy się Twojego rywala). Punkty na ekranie pokazują, które strzały były celne, zablokowane, nietrafione, obronione, czy tez w końcu po których padły bramki. Możesz sprawdzić też, którzy zawodnicy strzelali najlepiej, a którzy najmniej efektywnie.
Warto ograniczyć strzały z dystansu tym zawodnikom, którzy często pudłują. Możesz im przesunąć odpowiednie suwaki lub zastosować polecenia zagrań w pole karne. Niekiedy trzeba tez rozważyć pozbycie się „niereformowalnych” graczy lub ograniczyć im swobodę taktyczną, czy też rozpocząć trening odpowiednich preferowanych zagrań.
Jeśli chodzi o rywala, to korzystając z ekranu analizy możesz znaleźć słabe punkty w swojej obronie. Jeśli rywal strzela dużo z dystansu, ale niecelnie, to nie ma powodów do obaw. Gorzej, gdy sporo tych strzałów trafia w światło bramki. Wtedy warto wysunąc linie obrony i zwiększyć pressing na strzelcach. Jeśli natomiast rywal często strzela z bliska, sprawdź dlaczego tak się dzieje i poczyń odpowiednie zmiany w taktyce, które pozwolą Ci odciąć napastników od podań.
Podania
Dzięki tej części analizy możemy zobaczyć, którzy zawodnicy marnują najwięcej podań. Jasna sprawa, że chciałbyś mieć jak najwięcej „zielonych” kropek. W razie potrzeby zmieniaj sposób podawania lub ustaw drużynę tak, aby skupiała się bardziej na utrzymaniu piłki. Korzystając z powtórek, masz okazję zlokalizować problem i znaleźć rozwiązanie – czasem trzeba będzie zmienić role, pozycje czy też zadania poszczególnym zawodnikom.
Dodatkową informacją przekazywaną przez ekran podań jest obraz ruchu zawodników. Pomocnik długodystansowiec będzie miał dużą ilość „zielonych", a środkowy obrońca tylko kilka. Zależnie od Twojej wizji gry możesz dostosować role i zadania tak, aby zawodnicy biegali więcej lub mniej. Możesz też tu sprawdzić, którzy gracze angazują się w grę, a którzy sobie odpuszczają. Dzięki tym statystykom jesteś w stanie ocenić, w jakich sektorach boiska Twoja gra wymaga jeszcze poprawy.
Możesz też tutaj sprawdzić to, gdzie rywal ma nad Tobą przewagę. Stosuj odpowiedenie instrukcje wobec graczy, którzy są najczęściej przy piłce, aby ich zneutralizować.
Odbiory, faule i przechwyty
Te statsy pokazują, jak dobrze funkcjonuje Twoja obrona. Sprawdź, gdzie odbierasz piłkę na „zielono”, a gdzie na „czerwono” i dostosuj grę drużyny zgodnie z tą informacją. Dużo nieudanych odbiorów sugeruje, że zawodnik jest słaby w tym aspekcie gry. Zmniejsz mu intensywność odbioru i rozpocznij trening gry bez wślizgów...
Dużo przechwytów mówi nam o dobrej grze pozycyjnej zespołu. Ich brak, w połączeniu z dużą ilością nieudanych odbiorów wskazuje, że drużyna musi pracować nad utrzymaniem szyku. Rozważ wtedy bardziej defensywną grę, sztywniejszą filozofię oraz złagodzenie odbioru i zmniejszenie pressingu.
Jeśli chodzi o faule, to idą one w parze z odbiorem. Miej na uwadze to, że za ten sam faul w zależności od strefy boiska, zawodnik może dostać żółtą lub czerwoną kartkę. Najechanie myszką na kropkę pokaże czas popełnienia faulu i pomoże ustalic okoliczności przewinienia. W razie potrzeby zmniejszaj intensywność odbioru lub zdejmuj zagrożonych wykluczeniem graczy w odpowiednim momencie.
Dośrodkowania i główki
Są to dwa ważne dla funkcjonowania taktyki elementy. Niektóre zespoły odrzucają grę dośrodkowaniami i mają ich mało w trakcie meczu. Jeśli jednak notujesz zbyt dużo dośrodkowań, zredukuj wtedy grę na skrzydłach poprzez węższe ustawienie i grę z mniejszą liczbą graczy w bocznych sektorach. Gdy masz niski procent skutecznych dośrodkowań, sprawdź po czyjej stronie leży wina – dośrodkowywujących czy też napastników.
Dużo nieudanych zagrań głową w ataku, sugeruje, że zespół powinien grać więcej po ziemi, albo musisz mieć wyższych i silniejszych graczy. Natomiast słabe główkowanie w obronie wskazuje na to, że Twoi gracze są kiepscy w powietrzu – tu rozwiązaniem są odpowiednie ruchy na rynku transferowym albo zmiana taktyki w obronie, czyli krycie na dystans i cofnięcie linii defensywy.
[/roz][roz]
Spis treści [pokaż]
Podsumowanie
Tak jak mówiliśmy rok temu, TT10 mają być pierwszym elementem, nie ostatnim. Staraliśmy się pokazać wszystkie elementy taktycznej układanki, ale to od Ciebie zależy ich poprawne ułożenie. Nieważne, czy mówimy o ogólnych zarysach taktyk, silniku meczowym czy zmianach, które były możliwe dzięki nowemu Kreatorowi Taktyk.
W tym roku zachęcamy Was, naszych czytelników, do pomocy w aktualizacji tego poradnika. Chcemy Waszych recenzji, krytyki i nowych pomysłów, które pomogą rozszerzyć podane tu podstawy. W swoim czasie ukażą się „Biblia Taktyczna” i „Wojna psychologiczno-komunikacyjna”, które umożliwią zaawansowanym graczom wyciśnięcie ze swojej taktyki "tego, co fabryka dała”.
Doświadczeni menago mogą się z nami nie zgadzać i dalej korzystać z suwaków, tworząc swoje „wyczesane” taktyki. Nie mamy do nich za to jakichkolwiek pretensji. Wszystko o co prosimy, to abyś dzielił się z nami swoimi odkryciami, dzięki którym będziemy mogli ulepszać nasze poradniki i pomagać tym, którzy tego potrzebują.
Będziemy aktualizować TT10 jak tylko dostaniemy od Was jakieś informacje zwrotne. Nowe części będą ukazywać się w miarę sukcesywnie. Będziemy też starać się tak redagować ostatnie artykuły Biblii taktycznej, aby naprowadzały na to, co czeka Was w FM11. Jeśli chcesz nam pomóc, to pisz na thinktank@fm.britain.co.uk. Możesz też zapisać się na naszego newslettera – będziemy wtedy przesyłać nowe wersje poradnika na Twoją skrzynkę.
Grajcie dobrze, powodzenia.
Richard Clayton (wwfan) & Gareth Millward (Millie)
Twórcy
Pisali i edytowali
Millie
The next Diaby
playmaker
Crouchaldinho
zagallo
cagiva
Abramovich
oraz
wwfan
Wsparcie
Ov Collyer
Pomoc
wwfan, Millie, zagallo, Justified, Jaswarbrick, Asmodeus, Rashidi, crazy gra, Leroy1883, Law Man
Podziękowania
Admini, moderatorzy i członkowie FM Britain
Jordan Cooper
Ov i Paul collyer
Neil Brock, Glen Wakefor i wszyscy testerzy SI Games
Cleon, heathxxx i wszyscy moderatorzy forum SI
Betatesterzy FM09, FM10 i FML
GarryWHUFC/Hammer1000
Tłumaczenie dla CM Revolution
Kolazontha
Korekta i pomoc techniczna
Bobi, jakubkwa, Reaper
[/roz]
Zobacz także
- Kategoria
- Tytuł materiału
- Kiedy
- Artykuły
- Mieszkam na zielonej wyspie
- [20.07] 09:19
- Artykuły
- "Twierdza" - naszą siłą jest defensywa!
- [17.03] 19:47
- Artykuły
- Teorie i ramy taktyczne
- [09.08] 22:41
- Artykuły
- Jak stworzyć taktykę idealną?
- [06.11] 20:20
- Artykuły
- "Dwójka", czyli piękno tkwi w prostocie
- [17.12] 00:40
- Artykuły
- Jak grać w końcówce spotkania?
- [14.01] 22:53
- Artykuły
- Wizje taktyczne
- [25.06] 10:22
- Wiadomości z kraju i ze świata
ZDANIEM CZYTELNIKÓW CM REVOLUTION
INFORMACJE o TEKŚCIE
NAJNOWSZE ARTYKUŁY
-
Jose Tuiziano #2
08.05.2012 17:40, @Loczek -
Jose Tuiziano #1
02.05.2012 23:40, @Loczek -
Analiza sytuacji boiskowej
30.04.2012 17:44, @Bordieu -
Lubię farbować swoje lisy
14.04.2012 20:58, @Ceyvol -
Football Manager dwóch prędkości!
09.04.2012 15:04, @Bolson -
Poradnik do oficjalnego edytora cz. 2 - zróbmy...
06.04.2012 15:03, @przemkoo -
"Czy znacie dobrą taktykę?", czyli jak...
01.04.2012 17:40, @Ceyvol
POZOSTAŁE Z TEJ SERII
-
Zostań eFeMowym Leonidasem, czyli jak ustawiać obronę w 4-4-2
09.04.2011 18:50, @Gareth "Millie" Millward -
Football Manager 2011 - od piwnicy aż po strych
17.03.2011 21:40, @machaj88 -
Przygotuj się do meczu!
25.01.2011 20:24, @machaj88 -
Fakty i mity o trzydziestolatkach
10.01.2011 17:33, @Ceyvol -
Nadziej rywala na rożny
07.01.2011 13:38, @Perla -
Jak stworzyć taktykę idealną?
06.11.2010 20:20, @Bordieu -
Wizje taktyczne
25.06.2010 10:22, @playmaker -
Graj jak Barcelona - szkolenie, taktyka, zarządzanie
15.04.2010 17:47, @Bobi -
"Twierdza" - naszą siłą jest defensywa!
17.03.2010 19:47, @rondel -
Budowanie defensywy - obrona zaczyna się w ataku
17.03.2010 09:15, @Thomas "Levo" Levin -
Budowanie defensywy: środkowi obrońcy
15.02.2010 21:31, @Thomas "Levo" Levin -
Jak grać w końcówce spotkania?
14.01.2010 22:53, @Thomas "Levo" Levin -
"Dwójka", czyli piękno tkwi w prostocie
17.12.2009 00:40, @Seju -
Teorie i ramy taktyczne
09.08.2009 22:41, @Millie & wwfan -
Jak tyka zegar taktyczny, czyli TAK TYKA
06.11.2008 00:14, @Piotr Sebastian -
Być lepszym niż jednorożec...
23.03.2008 14:27, @Brudas -
Analiza taktyczna
21.01.2008 22:26, @Brudas -
Spacer taktyczny
26.12.2006 15:01, @Piotr Sebastian -
Przed spacerem taktycznym
17.12.2006 10:04, @Piotr Sebastian -
Mowa jest srebrem a milczenie złotem
02.12.2006 16:13, @Piotr Sebastian -
Diament najlepszym przyjacielem trenera
22.10.2006 18:56, @A. De Raph
Zobacz także
WYSZUKIWARKA
Reklama
Zobacz także
-
Ds Botafogo: "Zatrudnienie...
2012-05-17 23:32:41 -
Rigoni celem na najbliższe dni? -...
2012-05-17 23:14:19 -
Real Mourinho jedną z najbardziej...
2012-05-17 21:52:49 -
Dimitri Seluk: Real jest...
2012-05-17 21:42:26 -
Gervinho: Ten zespół jest młody i...
2012-05-17 21:26:53 -
Wilshere przejdzie mało...
2012-05-17 20:41:09 -
Asamoah trafi latem do Juve? -...
2012-05-17 19:51:39 -
AOX: Cieszę się, że na Euro jadę...
2012-05-17 19:48:07 -
Debiut nowej koszulki - Real Madryt
2012-05-17 19:44:27 -
Mudingayi łączony z Interem -...
2012-05-17 19:31:42
-
Pierwsze informacje o FIFA 13!
Newsroom -
FIFA 13 - pierwsze screeny
Newsroom -
Trailer PES 2013 już 24 kwietnia!
Newsroom -
PESEdit.com 2012 Patch 3.2
Fileplanet -
Facepack vol. 5
Grafika -
PES 2012 Editor 1.6
Fileplanet -
Graj i działaj z PES Rev #4 -...
Artykuły -
PESEdit.com 2012 Patch 3.1.1
Fileplanet -
Pack De Botas v.7 Full HD
Grafika -
Fire Patch Vietnam 1.6 AIO
Fileplanet
Wszystkich komentarzy: 19
Weź udział w dyskusji - zobacz pełne komentarze