Giuseppe Garibaldi

Garibaldi Giuseppe (1807-1882), generał włoski, bojownik o wyzwolenie narodowe i zjednoczenie Włoch. W 1833 wstąpił do tajnej organizacji Młode Włochy, założonej przez G. Mazziniego, która stawiała sobie za cel zjednoczenie Włoch. Wziął udział w nieudanym powstaniu antyaustriackim w Sabaudii (1834), za co skazano go zaocznie na śmierć.

Wyemigrował w 1835 do Ameryki Południowej, gdzie uczestniczył w walkach republikanów brazylijskich przeciwko cesarzowi oraz w wojnie domowej w Urugwaju.

Wrócił do Włoch w 1848, gdy wybuchło antyaustriackie powstanie w Lombardii i Wenecji popierane przez władcę Królestwa Sardynii Karola Alberta. Wziął udział w powstaniu w Lombardii, w czasie którego dowodząc dwoma batalionami, rozbił trzytysięczny francuski korpus ekspedycyjny generała Oudinota, który z polecenia prezydenta Ludwika Napoleona Bonapartego miał zająć Rzym (1849). Jeden z najlepszych dowódców w czasie oblężenia Rzymu przez trzydziestotysięczną armię francuską. Po poddaniu miasta Francuzom Garibaldi próbował przebić się do walczącej Wenecji na czele czterotysięcznego oddziału, jednak Wenecja także skapitulowała. Przedostał się do Piemontu, gdzie nie otrzymał prawa pobytu i był zmuszony powtórnie udać się na emigrację do Afryki, Stanów Zjednoczonych i Anglii.

Wrócił do Piemontu w 1854 i wziął udział w wojnie toczonej przez Piemont wspólnie z Francją przeciw Austrii (1859), jako dowódca ochotniczego korpusu strzelców alpejskich, odnosząc zwycięstwa pod Varese i Castenedolo. W 1860 pospieszył na pomoc powstańcom z Królestwa Obojga Sycylii, walczącym przeciwko Burbonom, lądując na Sycylii na czele “tysiąca czerwonych koszul”. Następnie po kilkumiesięcznych walkach zajął Neapol i ogłosił się dyktatorem. Wyraził zgodę na przyłączenie zajętego terytorium Królestwa Obojga Sycylii do Królestwa Sardynii, co oznaczało zjednoczenie większości terytorium Włoch. Nie znalazł uznania u króla Sardynii Wiktora Emanuela, który odsunął go od wpływu na rządy. Pobity przez wojska królewskie pod Mentoną trafił do więzienia. Zwolniony na żądanie społeczeństwa włoskiego. W czasie wojny z Austrią (1866) dowódca korpusu ochotniczego w Tyrolu. Jako ochotnik wziął udział w wojnie francusko-pruskiej (1870-1871), dowodząc Armią Wogezów. Z Garibaldim nawiązywali liczne kontakty polscy działacze niepodległościowi, a w jego ochotniczych oddziałach walczyło bardzo wielu Polaków.